Kultivatsiya

Kultivatsiya (lotinça «cultivo» — işlov beraman, yetiştiraman) — tuproqqa yuza işlov beriş usuli: haydalgan yerni yoki ekin qator oralarini qatlamni ağdarmasdan yumşatiş va bir vaqtda begona ötlarni qirqiş. Bu iş asosan kultivator deb ataladigan qişloq xöjaligi maşinasi bilan bajariladi. Rusça Vikipediyaga köra, kultivatsiya paytida tuproq yumşatilibgina qolmay, yuzasi tekislanadi ham.12

ÖzME'ga köra, kultivatsiya tuproqning havo va suv rejimini yaxşilaydi, undagi mikrobiologik jarayonlarni faollaştiradi. Tuproq mayda kesakça holiga kelgani uçun nam uzoq saqlanadi, şör yerlarda esa zararli tuzlarning yuzaga kötarilişi kamayadi; ildizlar oziq moddalar va namlik bilan barqaror ta'minlanadi. Erta ötkazilgan kultivatsiya, ayniqsa yoğingarçilik köp yillarda va sizot suvlari yaqin joylarda, tuproqning ustki qatlami yaxşi qizişi va qurişiga yordam berib, ildiz çirişi kasalligi xavfini pasaytiradi.

Rusça Vikipediya kultivatsiyaning asosiy vazifalari qatorida ekiş oldidan yerni tayyorlaş, öğit va gerbitsidlarni tuproqqa aralaştiriş, toza şudgorlar hamda qator oralab ekiladigan ekinlarni parvariş qiliş, boğlarda daraxt atrofini yumşatişni sanaydi.

Kultivatsiya dala böylab yoppasiga yoki faqat ekin qator oralarida ötkaziladi; kvadrat-uyalab ekilgan ekinlarda esa ham uzunasiga, ham köndalangiga işlov beriladi. ÖzME'ga köra, buning uçun turli iş organlari bilan jihozlangan tirkama va osma kultivatorlar qöllanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, kultivator haydaşdan keyingi ikkilamçi işlov uçun möljallangan; u tişlari tuproqni tirnab ötuvçi yoki aylanuvçi disk va piçoqli bölişi mumkin. Tirmadan farqli ravişda kultivator tuproqni muayyan tartibda işlaydi: ekinlarga tegmagan holda faqat ular orasidagi begona ötlarni yöq qiladi. Kiçik xöjalik va tomorqalarda motoblok va qöl kultivatorlari işlatiladi.

Qator oralariga işlov beriş odatda uruğ unib çiqib, qatorlar aniq bilingandan keyin boşlanadi va tuproq yetilişi bilan ötkaziladi. ÖzME'ga köra, kultivatsiya 3–5 kun keçiktirilsa, tuproq kesaklanadi va nam köproq buğlanadi. Özbekistonda ğözaga vegetatsiya davrida, har suğorişdan keyin yer yetilganda, 4–7 marta kultivatsiya qilinadi. Mavsum boşida kultivatorning çetki iş organlari 6–8 sm, qator örtasidagilari esa 12–15 sm çuqurlikka botadigan qilib örnatiladi, ösimlik yonida 10–12 sm kenglikdagi himoya zonasi qoldiriladi. Ğöza böyi 25–30 sm ga yetgunça himoya zonasini rotatsion yulduzçalar bilan yumşatiş mumkin. Ösimlik va hosil elementlarining zararlanişini kamaytiriş uçun oxirgi kultivatsiya egat oliş va çekanka bilan birga ötkaziladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, gerbitsidlarning keng tarqalişi bilan kultivatsiyaning sanoat dehqonçiligidagi örni birmunça qisqargan, ammo organik dehqonçilikda begona ötlarni mexanik yöl bilan yöqotiş hamon asosiy usul bölib qolmoqda.