Şahar aholisi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şahar aholisi — şahar va şaharça tipidagi aholi punktlarida yaşaydigan kişilar. ÖzME'ga köra, şahar va qişloq aholisining nisbati urbanizatsiya — şaharlaşuv darajasini ifodalaydi. Uning asosiy körsatkiçi — mamlakat yoki mintaqa aholisining neça foizi şaharlarda yaşayotgani. Inglizça Vikipediya ham urbanizatsiyani şaharlarda yaşovçilarning mutlaq soni bilan emas, balki ularning umumiy aholidagi uluşi bilan ölçaş qabul qilinganini ta'kidlaydi.1
Hisoblaş mezonlari
1,3ÖzME'ga köra, aholi manzilgohlarini şahar yoki qişloqqa ajratiş mezonlari turli mamlakatlarda turliça. Ayrim davlatlar aholi soniga, boşqalari ma'muriy maqomga, yana birlari aholining asosiy maşğuloti — qişloq xöjaligi bilan yoki sanoat va xizmat sohasi bilan band ekaniga qarab ajratadi. Şu sababli turli mamlakatlarning şahar aholisi haqidagi ma'lumotlarini soliştirişda ehtiyot böliş kerak.
Ösiş sabablari
1,3ÖzME şahar aholisi köpayişining tört asosiy manbaini körsatadi: qişloqlarga şahar maqomining berilişi, şaharlar hududining qöşni qişloq yerlari hisobiga kengayişi, qişloqdan şaharga köçib keliş (migratsiya) va şahar aholisining tabiiy köpayişi.
Dunyoda
1,3Inglizça Vikipediyaga köra, qadimgi şaharlar paydo bölgandan to 18-asrgaça aholining mutlaq köpçiligi qişloqda yaşab, dehqonçilik bilan şuğullangan. 18-asr oxiridagi sanoat inqilobi bu muvozanatni buzdi va 19-asrda şahar aholisi tez ösdi: masalan, Angliya va Uelsda 20 mingdan ortiq aholisi bor şaharlarda yaşovçilar uluşi 1801-yildagi 17 foizdan 1891-yilda 54 foizga yetgan. 20-asr boşida dunyo aholisining atigi 15 foizi şaharlarda yaşagan bölsa, BMT ma'lumotiga köra, 2007-yilda insoniyat tarixida birinçi marta şahar aholisi yarmidan oşgan. Kelgusida ösiş asosan Osiyo va Afrikadagi rivojlanayotgan mamlakatlar şaharlari hisobiga röy berişi kutilmoqda.
Özbekistonda
1,3ÖzME 2000-yillar boşidagi holatni tavsiflab, Özbekistonda şahar aholisining ösiş sur'ati pasayganini qayd etadi. Bunga qişloq aholisining tabiiy köpayişi şaharlardagidan yuqori bölgani, taşqi migratsiya va tuğilişning kamayişi sabab bölgan; natijada şahar aholisining umumiy aholidagi uluşi qisqargan. Keyingi yillarda bu körsatkiç köp jihatdan qişloq aholi punktlariga şahar va şaharça maqomini beriş bilan boğliq ma'muriy özgarişlarga ham boğliq bölib qoldi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şahar aholisi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2572 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞahar aholisi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2572
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2572
Manbalar
1 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Urbanizationen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.