Parvon jangi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Parvon jangi (1221) — Xorazmşoh Jaloliddin Manguberdi qöşini bilan Çingizxon yuborgan möğul qöşini örtasida hozirgi Afğoniston hududidagi Parvon şahri yaqinida bölib ötgan jang. U Jaloliddinning ğalabasi bilan tugagan va ÖzME'ga köra, möğullarning bu uruşdagi eng katta mağlubiyati bölgan.1
Jang oldidan
13Rusça Vikipediyaga köra, möğullarning Xurosonga yurişidan keyin Xorazm qöşini deyarli yöq qilingan edi. Otasi vafotidan söng taxtni egallagan Jaloliddin qolgan kuçlarni Afğoniston hududida, janubda qayta töplay boşlagan. ÖzME'ga köra, u turli qabilalardan iborat 60–70 ming kişilik qöşin bilan Parvon yaqinida joylaşib, avval Toxaristondagi Valiyon qal'asini qamal qilayotgan möğul qismini tor-mor etgan.
Bunga javoban Çingizxon Şiki-Xutuxu nöyon boşçiligida qöşin jönatgan. ÖzME uning sonini 30 ming, boşqa manbaga tayanib esa 45 ming kişi deb körsatadi; Rusça Vikipediyada 30–40 ming deyilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Jaloliddinga qöşilişga kelayotgan ikki ukasi yöl ustida möğullarga duç kelib, jangda halok bölgan.
Jangning borişi
13Jang Parvondan bir farsax, ya'ni taxminan 6–7 km narida bölgan. ÖzME'ga köra, musulmonlar qöşinining öng qanotini Jaloliddinning qaynotasi, qanğlilar sardori Amin al-Mulk, söl qanotini esa xalaj turkmanlariga boşçilik qilgan Sayfuddin Ağroq boşqargan.
Tögnaşuv ikki kun davom etgan. Rusça Vikipediyaga köra, birinçi kun hal qiluvçi natija bermagan; Jaloliddinning qulay qoyalarga joylaşgan kamonçilari möğullarga katta talafot yetkazgan. Juvayniy hikoya qilişiça, keçasi Şiki-Xutuxu raqibda yordam kuçlari kelgan degan taassurot uyğotiş uçun kiyim kiygizilgan qöğirçoqlarni ortiqça otlarga mindirib, qöşin safiga qöydirgan. Bu hiyla dastlab Xorazm askarlarini xavotirga solgan, biroq Jaloliddin ularni ruhlantirgan. ÖzME'ga köra, möğullar holdan toygaç, u karnay çaldirib, qöşiniga otlarga minişni buyurgan va umumiy hujumga ötgan. Rus şarqşunosi V. V. Bartold Juvayniyga tayanib, Xorazm qöşini jangning köp qismida piyoda kuraşib, faqat raqib çarçaganda otliq hujumga ötganini ta'kidlagan. Şiki-Xutuxu ozgina jangçisi bilan Çingizxon huzuriga qaytib borgan.
Oqibatlari
13ÖzME va Rusça Vikipediyaga köra, ğalaba xabari tez tarqalib, möğullar egallagan bir qança şaharlarda aholi qözğolon kötarib, möğul noiblarini öldirgan. Biroq ğalaba Jaloliddin uçun ham ağir oqibatlarga olib kelgan: ölja, xususan bir arab oti ustida sarkardalar örtasida nizo çiqqan. Sayfuddin Ağroq, A'zam Malik va Muzaffar Malik öz qismlari bilan uni tark etgan, yonida faqat Amin al-Mulk qolgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu parçalaniş Jaloliddinning keyinçalik Hind daryosi böyidagi jangda mağlub bölişiga sabab bölgan.
Manbalar va madaniyatda
13Jang haqidagi asosiy ma'lumotlar Nasaviyning Jaloliddin hayotiga bağişlangan asarida va Juvayniy tarixida saqlangan. Rusça Vikipediyaga köra, voqea Vasiliy Yanning «Çingizxon» romanida ham tasvirlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Parvon jangi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2592 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAParvon jangi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2592
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2592
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Битва при Парванеru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 76-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 76-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.