Burun (geografiya)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Burun, tumşuq — quruqlikning okean, dengiz, köl yoki daryo suviga yon-atrofdagi qirğoqlarga nisbatan köproq turtib kirgan uçli qismi. Inglizça Vikipediyaga köra, burun odatda qirğoq çiziği yönalişi keskin özgaradigan joyda bölib, qadimdan dengizçilar uçun muhim möljal vazifasini ötaydi. ÖzME'ga köra, daryo yoki yöl kabi narsalarning tor muyulişi ham ba'zan burun deb ataladi.12
Şakli va tuzilişi
13ÖzME'ga köra, burunning qiyofasi qirğoq qanday jinslardan — toş, qum va boşqalardan tuzilganiga boğliq. Ayrim burunlar tik kötarilgan, baland qoyalardan iborat (masalan, Dejnyov burni, Qrimdagi Ayiqtoğ), boşqalari esa asta-sekin pasayib boradigan pastqam va tekis böladi (masalan, Möynoq burni). Burun ba'zan suv ostida ham davom etib, sayozlik hosil qiladi va kemalar qatnovi uçun xavf tuğdiradi.
Hosil bölişi
13Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, burunlarning paydo bölişida yemiriliş (eroziya) asosiy rol öynaydi. Qirğoqda yumşoq va qattiq jinslar navbatlaşib joylaşgan bölsa, tölqinlar qum kabi yumşoq jinslarni tezroq yuvib ketadi, qattiq jinslar esa turtib çiqib qoladi. Bunday joyda tölqin energiyasining katta qismi burunning öziga tuşadi va vaqt ötişi bilan unda ğorlar yoki tabiiy arkalar paydo bölişi mumkin. Inglizça Vikipediyaga köra, burunlar yer pöstining kötarilişi, vulqon otilişi va muzliklar faoliyati natijasida ham vujudga keladi: Yaxşi Umid burni tektonik kuçlar ta'sirida, AQŞdagi Kod burni esa sönggi muzlik davrida muzlik faoliyati bilan hosil bölgan. Doimiy tölqin va suv kötarilişi ta'sirida burunlar nisbatan tez yemiriladi, şu sababli ularning geologik umri qisqa.
Dengizçilikdagi ahamiyati
13Inglizça Vikipediyaga köra, qadimgi yunonlar va rimliklar ayrim burunlarni muqaddas sanab, ularda dengiz xudosiga atab ibodatxonalar qurgan. Qadimgi yunon dengiz yöl kitoblari — periplarda yöl böyidagi burunlar birma-bir tasvirlangan. Afrikadagi Yaxşi Umid burni, Avstraliyadagi Luin burni va Janubiy Amerikadagi Horn burni Yevropadan Uzoq Şarq va Avstraliyaga boradigan yelkanli kemalarning an'anaviy yönalişini belgilagan; ular hozir ham okean yaxta poygalarida muhim möljal hisoblanadi.
Maşhur burunlar
13Rusça Vikipediyada keltirilgan maşhur burunlar orasida Afrikaning eng janubiy nuqtasi — Igna (Agulyas) burni, Afrika materigining eng şarqiy nuqtasi — Guardafuy burni, Yevrosiyoning eng şarqiy materik nuqtasi — Dejnyov burni, Çilidagi Horn burni, Ispaniyadagi Finisterre burni va AQŞning Florida ştatidagi Kanaveral burni bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Burun (geografiya) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2626 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABurun (geografiya). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2626
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2626
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Cape (geography)en.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Мысru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.