Malik Sanjar qözğoloni
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Malik Sanjar qözğoloni — 1206-yilda Buxoroda hunarmandlar va şahar aholisining mahalliy hokim — sadrga qarşi kötargan qözğoloni. Unga qalqon yasovçi hunarmandning öğli Sanjar boşçilik qilgan; qözğolonçilar uni «malik» (hukmdor) deb e'lon qilgani uçun u tarixda Malik Sanjar yoki Sanjar-malik nomi bilan ma'lum. Qözğolon 1207-yilda xorazmşoh Muhammad Buxoroni egallaşi bilan barham topgan.1
Tarixiy vaziyat
1312-asr oxiri va 13-asr boşida Buxoro qoraxitoylar davlatiga tobe bölib, şaharni sadrlar — diniy va dunyoviy hokimiyatni öz qölida jamlagan nufuzli oila vakillari boşqargan. Rusça Vikipediyaga köra, bu Burhoniylar (Oli Burhon) xonadoni bölib, ular soliqlar, bozorlar va yer-mulkdan katta boylik töplagan, qoraxitoylarga tölanadigan ölponni yiğiş bahonasida aholidan qöşimça yiğimlar undirgan. ÖzME'ga köra, qözğolon aynan Buxoro hokimi sadr Muhammad ibn Ahmad ibn Abdulazizning soliq siyosatiga qarşi qaratilgan edi.
Qözğolonning borişi
13Qözğolonning asosiy kuçi şahar hunarmandlari va savdogarlari bölgan. Ular sadrni oilasi bilan birga Buxorodan quvib çiqarib, uning yer-mulklarini musodara qilgan. ÖzME'ga köra, harakat şahar doirasidan taşqariga çiqmagan va atrofdagi dehqonlar orasiga yoyilmagan. Haydalgan sadr öz homiysi — qoraxitoylar gurxoni huzuriga madad sörab borgan, biroq u yerdan Buxoroni boşqariş huquqini tasdiqlovçi yorliqdan boşqa heç qanday amaliy yordam ololmagan.
Bu orada Sanjar şaharda öziga qasr qurdirgan. ÖzME tarixçi Juvayniyga tayanib, bu bino keyinçalik «Malik Sanjar qasri» deb atalganini yozadi. Taxmin qilinişiça, yangi hokim şu qasrdan turib şaharning boy va zodagon tabaqalariga qarşi çoralar körgan. Rusça Vikipediyaga köra, manbalarda qözğolonçilar şaharni qança vaqt boşqargani va qanday tartib örnatgani haqida ma'lumot juda kam.
Bostirilişi
13Buxorodagi voqealardan xabar topgan xorazmşoh Ala ad-Din Muhammad bu vaziyatdan foydalanib, şaharni öz tasarrufiga olişga qaror qilgan. ÖzME'ga köra, u 1207-yilda Buxoroga qöşin tortib kelib, şaharni egallagan va xalq kötargan hokimning faoliyatiga çek qöygan. Natijada Buxoro, u bilan birga butun Movarounnahr Xorazmşohlar davlati tarkibiga qöşib olingan. Rusça Vikipediyaga köra, sadrlar xorazmşohning vassali sifatida hokimiyatga qaytarilgan.
ÖzME'ga köra, Malik Sanjar Urgançga olib ketilgan va bir muddat xorazmşoh saroyida yaşab, rasmiy marosimlarda qatnaşib yurgan. Rusça Vikipediya xorazmşoh tartibsizlik çiqmasligi uçun uni öldirmaslikni buyurganini, keyinroq esa sadrlar uning halok bölişiga sababçi bölgan bölişi mumkinligini qayd etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Malik Sanjar qözğoloni // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2649 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMalik Sanjar qözğoloni. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2649
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2649
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Восстание Санджараru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 139–140-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 139–140-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.