Suğoriş normasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Suğoriş normasi — qişloq xöjaligi ekinini bir vegetatsiya davri mobaynida yetiştiriş uçun bir gektar maydonga berilişi kerak bölgan suvning umumiy hajmi. U odatda kub metr hisobida, gektarga nisbatan (m³/ga) ifodalanadi va suğoriladigan dehqonçilikda suv resurslarini rejalaştirişning asosiy körsatkiçlaridan biri hisoblanadi.
Mohiyati
13Bir marta suğorişda bir gektar ekinga beriladigan suv miqdori suv beriş normasi deb ataladi. Mavsum davomidagi barça suv berişlar yiğindisi esa suğoriş normasini taşkil etadi. ÖzME'ga köra, bitta suv beriş normasi odatda 600 dan 1200 m³/ga gaça bölib, bu miqdor ekin turiga qarab tuproqni 0,3–1,2 metr çuqurlikkaça namlaşga yetadi. Haqiqiy mavsumiy sarf şu bir martalik normalarni qöşiş yöli bilan aniqlanadi.
Netto va brutto norma
13ÖzME suğoriş normasini ikki turga ajratadi. Netto norma birinçi suğorişdan oxirgisigaça bölgan davrda daladan sarflanadigan suvga — ösimlik orqali transpiratsiya va tuproq yuzasidan buğlanişning jami miqdoriga (evapotranspiratsiyaga) teng. Namlik bilan ta'minlaniş beqaror bölgan hududlarda hisob-kitobda vegetatsiya davrida tuşadigan yoğin miqdori nettodan çegirib taşlanadi. Bu norma ekinning turi va navi, tuproq, iqlim, gidrogeologik va meliorativ şaroitga boğliq.
Brutto normaga netto miqdordan taşqari suğoriş jarayonida muqarrar yöqoladigan suv ham qöşiladi. ÖzME'ga köra, bunday yöqotişlar suvning ildizlar tarqalgan qatlamdan çuqurroqqa sizib ketişi, daladan oqova sifatida çiqib ketişi va suğoriş paytida buğlanişi bilan boğliq. Ularning hajmi suğoriş usuli, tuproq-gruntning suv ötkazuvçanligi va dalaning nişabligi kabi omillarga qarab özgaradi va normalangan darajada hisobga olinadi.
Örta Osiyodagi qiymatlar
13ÖzME Örta Osiyoning qurğoqçil mintaqalari uçun quyidagi taxminiy mavsumiy normalarni (ming m³/ga hisobida) keltiradi: ğöza uçun 6–10, don ekinlari uçun 4 gaça, makkajöxori uçun 5 gaça, qand lavlagi uçun 6, sabzavotlar uçun 6 gaça, köp yillik ötlar uçun esa 12. Aniq qiymat tuproqning xususiyatlariga qarab tanlanadi.
Suğoriş rejimi bilan boğliqligi
13Suğoriş normasi suğoriş rejimining tarkibiy qismi hisoblanadi. Rejim ekinga beriladigan suv miqdorini, suğoriş muddatlari va sonini birgalikda belgilaydi. ÖzME'ga köra, ikki suğoriş oraliğida tuproq namligi töliq dala nam siğimidan (u odatda tuproq massasi yoki hajmining 15–36 foizini taşkil qiladi) uning 55–85 foiziga teng bölgan quyi çegaragaça kamayadi; bu çegaradan keyin suğorişni keçiktiriş hosilni kamaytiradi. Şuning uçun suğoriş muddatlari ekin suvga eng talabçan bölgan fazalarga — ğallada nay öraş va boşoqlaş, ğözada şonalaş, gullaş va kösak tugiş davrlariga möljallab belgilanadi. Normalarni aniqlaşda gidromodul usullaridan ham foydalaniladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Suğoriş normasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2687 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASuğoriş normasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2687
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2687
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.