Suğorma dehqonçilik
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Suğorma dehqonçilik, obikor dehqonçilik deb ham ataladi — qişloq xöjaligi ekinlarini sun'iy suğoriş yordamida yetiştiriş. U yoğin kam tuşadigan çöl, çala çöl va qurğoqçil hududlarda, şuningdek, ösuv davrining ayrim bosqiçlarida namlik yetişmaydigan joylarda keng tarqalgan. ÖzME uni dehqonçilikning eng jadal turlaridan biri deb ataydi: suğoriladigan yerlarda yuqori va barqaror hosil olinadi, takroriy va qöşimça ekinlar ekiş mumkin böladi.12
Ahamiyati
1,3ÖzME'ga köra, suğorma dehqonçilik lalmikor dehqonçilikka nisbatan 8–10 baravar köp hosil beradi. Inglizça Vikipediyaga köra, 2023-yilda dunyodagi ekin maydonlarining 23 foizi suğoriş tizimlari bilan jihozlangan bölib, bu yerlar qiymat jihatidan barça qişloq xöjaligi mahsulotining qariyb yarmini beradi; suğoriladigan yerlarning hosildorligi örtaça 76 foiz yuqori. Jahonda suğoriladigan maydonlar 1960-yillardan beri ikki baravardan ortiq kengayib, 2023-yilda 355 million gektarga yetgan, ularning 71 foizi Osiyoda joylaşgan. Eng katta suğoriladigan maydonlar Hindiston (76 million ga) va Xitoyda (75 million ga), ulardan keyin AQŞda (25 million ga). ÖzME 1999-yil uçun Özbekistondagi suğoriladigan yerlarni 4,3 million gektar deb körsatadi.
Tarixi
1,3ÖzME'ga köra, suğorma dehqonçilik neolit davridan ma'lum. Mesopotamiya, Misr va Örta Osiyo kabi issiq va quruq ölkalarda dastlabki dehqonçilik daryolar har yili toşib suv bosadigan yerlarda paydo bölgan: ekin suv qaytgaç qolgan loyqaga ekilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Mesopotamiyada miloddan avvalgi VI mingyillikdayoq töğon va kanallar yordamida suğoriş amalga oşirilgan; toğ etaklarida suv yönaltiruvçi damba va ariqlar, tekisliklarda esa yirik suğoriş tizimlari qurilgan. ÖzME Meksikada qöllangan özgaça usulni ham eslatadi: ekinlar suv ustida tuproq yotqizilgan maxsus sollarda (çinampalarda) östirilgan.
Agrotexnikasi
1,3Suğorma dehqonçilik uçun suğoriş tarmoqlari barpo etiladi va almaşlab ekiş tizimi joriy qilinadi. ÖzME'ga köra, bu yerda suv beriş muddatlari va normalarini iqlim, tuproq va ekin naviga qarab töğri belgilaş hal qiluvçi ahamiyatga ega. Suvning dala böylab bir tekis oqişi uçun yer yuzasi kapital va joriy tekislanadi, tuproq 30–35 sm çuqurlikda şudgorlanadi, çopiq talab ekinlarda har suğorişdan keyin qator oralari yumşatiladi. Suğoriş öğitlarning özlaştirilişini yaxşilaydi, şu sababli mineral öğit me'yori odatda 30–50 foizgaça oşiriladi, ayrim ekinlarga göng ham solinadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, suğoriş usullari orasida eng qadimiysi — oqizib suğoriş (ariq va egatlar orqali); bundan taşqari yomğirlatib, tomçilatib va yer ostidan suğoriş usullari qöllanadi. Notöğri suğoriş yer osti suvlari sathining kötarilişi va tuproq şörlanişiga olib kelişi mumkin, buning oldini oliş uçun drenaj quriladi.
Örta Osiyoda
1,3ÖzME'ga köra, Örta Osiyodagi suğoriladigan yerlarda asosan ğalla va ğöza, ular bilan almaşlab beda, makkajöxori va boşqa yem-xaşak ekinlari, şuningdek sabzavot va poliz ekinlari, şoli, tamaki, boğ va tokzorlar yetiştiriladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Suğorma dehqonçilik // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2702 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASuğorma dehqonçilik. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2702
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2702
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Irrigationen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Орошаемое земледелиеru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.