Zamonbobo madaniyati

Zamonbobo madaniyati — Zarafşon daryosining quyi oqimida tarqalgan jez (bronza) davri arxeologik madaniyati. ÖzME uni miloddan avvalgi 2-ming yillikning birinçi yarmiga oid deb hisoblaydi. Nomi Buxoro viloyati Qoraköl tumanidagi Zamonbobo kölidan olingan: ensiklopediyaga köra, tuman markazidan taxminan 15 kilometr şimoli-ğarbda, şu köl böyida qadimgi makon va qabriston topilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu madaniyat mahalliy neolit an'analari asosida, Örta Osiyo janubidagi ötroq dehqonçilik madaniyatlari ta'sirida şakllangan va mintaqa çöllarida ötroq xöjalikning ilk bosqiçini aks ettiradi.1

ÖzME'ga köra, yodgorlikda 1950–1951 va 1953–1954-yillarda Yahyo Ğulomov, 1961 va 1964-yillarda esa Ahmadali Asqarov qaziş işlarini olib borgan. Maydoni taxminan 170 m² bölgan makon va 44 qabrdan iborat qabriston örganilgan.

Bu jamoalar yarim yertölalarda va yengil kapalarda yaşagan. Yertölalar dumaloq, ötovga öxşaş şaklda bölib, ustunlar çuqurçalarga örnatilgan, tomi qamiş bilan yopilib, somonli loy bilan suvalgan. Öçoq va don saqlanadigan öralar devor yaqinida joylaşgan. Qabrlarda marhumlar yonboşlatib, yakka, juft, ba'zan uç kişi — erkak, ayol va bola birga dafn etilgan.

Qazilmalardan çaqmoqtoşdan yasalgan yaproqsimon kamon uçlari va piçoqsimon plastinalar, jez oyna va piçoq, lazurit, aqiq, feruza va boşqa toşlardan işlangan munçoqlar, oltin marjon topilgan. Sopol idişlar — tagi tekis yoki dumaloq xumlar, xumçalar, töğri burçakli suvdonlar va tovoqçalar — naqşsiz, asosan qölda yasalgan, ayrimlari çarxda işlangan; ularning köpi yupqa devorli bölib, ba'zilari qizil angob bilan qoplangan. Kiçik sopol ayol haykalçasi hosildorlik ma'budasiga e'tiqod bölganidan dalolat beradi.

Toş öroqlar, don yançiladigan toşlar, kömirlaşgan buğdoy va arpa donlari hamda sigir, qöy va eçki suyaklari bu jamoalar ibtidoiy dehqonçilik va çorvaçilik bilan şuğullanganini körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, ularning xöjaligida çorvaçilik ustun bölgan bölişi mumkin. Badaxşon lazuritidan yasalgan munçoqlar va janubiy Turkmanistonga xos buyumlar qöşni hududlar bilan almaşuv bölganini körsatadi.

ÖzME'ga köra, bu joyda avvalroq — neolit davrida Kaltaminor madaniyati qabilalari yaşagan, Zamonbobo madaniyatidan keyin esa hududga Andronovo madaniyati tarqalgan. Rusça Vikipediya ham Zamonbobo madaniyatini Andronovo madaniyatidan oldingi bosqiç deb hisoblaydi.