Baroqxon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Baroqxon (töliq ismi — Baroqxon ibn Eson Tuva ibn Mutugen ibn Çiğatoy; 1271-yilda vafot etgan) — Çiğatoy ulusining xoni. ÖzME uning hukmronligini 1266–1271-yillar bilan belgilaydi. Rusça Vikipediyaga köra, u Çiğatoy ulusining oltinçi xoni, Çingizxonning bevosita avlodi bölgan; rus manbalarida ismi köpinça «Borak» şaklida uçraydi.1
Kelib çiqişi va yoşligi
13Rusça Vikipediya ma'lumotiga köra, Baroq Çiğatoyning evarasi, 1221-yilda Bamiyon ostida halok bölgan Mutugenning nabirasi edi. Otasi Eson Tuva 1251-yildagi şahzodalar fitnasiga aralaşib, boşqa isyonkor şahzodalar qismatini baham körgan. Şundan keyin Baroq va uning ikki akasi Möğulistonda tarbiyalangan. Xubilay oliy xon bölgaç (1260), ularga vataniga qaytib, otalaridan qolgan Çağoniyon yerlarini egallaşga ruxsat bergan.
Taxtga çiqişi
13ÖzME Jamol Qarşiyga tayanib şunday hikoya qiladi: 1266-yilda Çiğatoy avlodlari orasida birinçi bölib islomni qabul qilgan Muborakşoh Ohangaron vodiysida özini xon deb e'lon qilgan. Bu oliy xon tayinlamagan hukmdorning birinçi bor taxtga çiqişi edi. Xubilay bunga javoban Baroqni Turkistonga yuborgan. Baroq xonlik yorliğini oşkor qilmay, xuddi panoh izlab kelgandek, Surxon vohasidagi qarindoşlari huzuriga borgan va sekin-asta qöşin yiqqan. ÖzME'ga köra, 1266-yil sentabrida u Muborakşohni jangda asir olib, Özganda özini ulus xoni deb e'lon qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Muborakşoh Baroq hokimiyatini tan olib, uning saroyida ovçilar boşliği bölib xizmat qilgan; Vassaf esa bu voqealarni 1264-yil oxiriga nisbat beradi.
Xubilay va Xaydu bilan kuraş
13Baroq tez orada Xubilayga böysunişdan boş tortgan. ÖzME'ga köra, u Şarqiy Turkistonda oliy xon yuborgan qöşinni tor-mor etgan. Rusça Vikipediyada aytilişiça, Baroq Xubilay tayinlagan noibni haydab, Xotan şahrini talagan. Şu orada Ögedey nabirasi Xaydu Yettisuv va Sirdaryoning şarqidagi yerlarni egallaşga kirişgan. Oltin Örda yordami bilan kuçaygan Xaydu 1268-yilda Baroqni mağlub etgan, ammo uni ta'qib qilmay, yaraş taklif qilgan. 1269-yil bahorida çaqirilgan qurultoyda tomonlarning yerlari çegaralab olingan. Rusça Vikipediyaga köra, Movarounnahrning uçdan ikki qismi Baroqqa qoldirilgan, biroq u yerdagi ötroq viloyatlar boşqaruvi Xaydu tayinlagan Mas'udbekka topşirilgan.
Eronga yuriş va vafoti
13Rusça Vikipediyaga köra, qurultoydan söng Baroq Xuroson va Afğonistondagi ayrim yerlarni egallagan, lekin Xaydu yuborgan yordamçi qöşin uni taşlab ketgan. 1270-yil 22-iyulda ilxon Abaqa unga qattiq zarba bergan; Baroq bor-yöği 5000 kişi bilan Amudaryodan Buxoroga çekingan. Jangda otdan yiqilib oqsoq bölib qolgani, şundan keyin uni zambilda olib yurganlari aytiladi.
Uning sönggi kunlari haqidagi xabarlar bir-biriga zid. Vassafga köra, Baroq Buxoroda islomni qabul qilib, Sulton Ğiyosiddin ismini olgan va Xaydu buyruği bilan zaharlangan. Raşididdin esa u isyon kötargan şahzodalar ustidan ğalaba qozongaç, Xaydu qöşini qarorgohini qurşab olgan keçada vafot etganini yozadi. Rusça Vikipediya Jamol Qarşiy körsatgan 1271-yilni işonçliroq sana deb hisoblaydi. ÖzME'ga köra, Baroqdan keyin taxtga uning öğli Tuva (Duva) ötirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Baroqxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2810 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABaroqxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2810
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2810
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Борак-ханru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 129-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 129-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.