Raxit
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Raxit, şirzada (yunonça rhaçis — «umurtqa» sözidan) — emizikli va kiçik yoşdagi bolalarda suyaklarning yetarli darajada qotmasligi va yumşab qolişi bilan keçadigan kasallik. ÖzME'ga köra, uning asosiy sababi organizmda D vitamini taqçilligi tufayli kalsiy va fosfor almaşinuvining izdan çiqişidir. Kattalardagi öxşaş holat osteomalyatsiya deb ataladi.12
Kelib çiqiş sabablari
13ÖzME kasallikka olib keluvçi omillar qatorida bolaning muddatidan oldin tuğilişini, zaif bölişini, sun'iy ovqatlantirilişini, parvarişning yetişmasligini, kam sayr qilib, quyoş nuri ostida kam bölişini sanaydi. Ultrabinafşa nurlar yetişmasa, terida D vitamini hosil bölmaydi. Bolaning tez-tez xastalanişi va onaning homiladorlik paytida yaxşi ovqatlanmagani ham xavfni oşiradi. Inglizça Vikipediya bunga quyuq teri rangini, D vitamini qöşimçasisiz faqat kökrak suti bilan boqişni, çölyak kasalligini hamda irsiy şakllarni qöşadi. Kasallik mexanizmi suyaklarning ösiş zonasida kalsiy yetarli töplanmasligiga borib taqaladi: içakda kalsiyning sörilişi kamayadi, suyak töqimasi ingiçkalaşib yumşaydi, bu esa nerv tizimi va içki a'zolar işiga ham ta'sir qiladi.
Belgilari
13ÖzME'ga köra, dastlab bolaning xulq-atvori özgaradi: u injiq, qörqoq va tajang bölib qoladi, köp terlaydi, ayniqsa emizilganda yuzi, uxlaganda ensasi terlaydi. Boşini yostiqqa işqayverganidan ensasidagi soçi tökiladi. Keyinroq muskullar böşaşadi, bola tengdoşlaridan keç yura boşlaydi, qorni katta bölib körinadi. Suyaklardagi özgarişlar sifatida boşning kattalaşişi, peşona va tepa qismlarining döng bölib turtib çiqişi, liqildoqning keç bitişi, qovurğalarda qalinlaşmalar paydo bölişi, kökrak qafasining qiyşayişi va oyoqlarning X yoki O şaklida egilişi qayd etiladi. Inglizça Vikipediya qovurğa va tögay tutaşgan joylardagi böğinlarni «raxitik tasbeh» deb ataydi; qondagi kalsiy keskin kamaysa, muskul tirişişlari ham kuzatilişi mumkin. ÖzME raxitli bolalar yuqumli kasalliklarga, ayniqsa zotiljamga moyil bölişini ta'kidlaydi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, raxit haqidagi işoralar Galen asarlarida uçraydi, kasallikni 1645-yilda ingliz şifokori Uistler, 1650-yilda esa Glisson batafsil tasvirlagan. 20-asr boşlarida baliq yoğining kasallikka qarşi ta'siri D vitamini bilan boğliq ekani aniqlangan, 1919-yilda simob-kvars lampasi bilan nurlantiriş samarasi körsatilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, raxit hozir ham Yaqin Şarq, Afrika va Osiyoda nisbatan köp uçraydi.
Oldini oliş va davolaş
13ÖzME'ga köra, profilaktika homiladorlik davridan boşlanadi: bölajak ona toza havoda köp bölişi, kun tartibiga amal qilişi va töğri ovqatlanişi lozim. Tuğilgandan keyin bola imkon qadar ona suti bilan boqiladi va yaxşi parvariş qilinadi. Inglizça Vikipediya faqat kökrak suti bilan boqilayotgan çaqaloqlarga D vitamini qöşimçasini tavsiya etadi. Davolaş şifokor nazoratida D vitamini va kalsiy preparatlari bilan olib boriladi; ÖzME bunga davolovçi gimnastika, uqalaş va kvars lampasi bilan nurlantirişni ham qöşadi. Inglizça Vikipediyaga köra, ahvol odatda bir neça hafta içida yaxşilanadi, suyak qiyşayişlari esa vaqt ötib kamayişi mumkin.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Raxit // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2834 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APARaxit. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2834
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2834
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Рахитru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Ricketsen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 82-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 82-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.