Impotensiya

Impotensiya (lotinça impotentia — «kuçsizlik, zaiflik»), jinsiy zaiflik — erkakning töla qimmatli jinsiy aloqa qila olmaslik holati. Zamonaviy tibbiyotda bu atama örniga köproq «erektil disfunksiya» iborasi qöllanadi. Rusça Vikipediyaga köra, eski «impotensiya» atamasi xalqaro adabiyotda noaniq va kamsituvçi ohangga ega deb hisoblanib, iste'moldan çiqib bormoqda.12

ÖzME impotensiyani keng ma'noda tuşunadi: unda jinsiy mayl, ereksiya (jinsiy olatning taranglaşişi), eyakulyatsiya (uruğ otilişi) yoki orgazmning buzilişi bölişi mumkin. Inglizça Vikipediya esa erektil disfunksiyani jinsiy aloqa uçun yetarli darajadagi ereksiyaga erişa olmaslik yoki uni saqlay olmaslikning doimiy yoki takrorlanib turuvçi holati deb ta'riflaydi va bu holat kamida uç oy davom etişini mezon sifatida keltiradi. Bu erkaklardagi eng keng tarqalgan jinsiy muammo hisoblanadi.

ÖzME'ga köra, impotensiya köpinça mustaqil kasallik emas, balki boşqa xastalik asorati sifatida yuzaga keladi va jinsiy a'zolar, endokrin tizim, periferik nervlar yoki boş miya faoliyatining buzilişi bilan boğliq böladi. Ensiklopediya bir neça turini ajratadi: jinsiy a'zolardagi tuzilmaviy özgarişlar bilan boğliq organik şakl; boş miya kasalliklarida uçraydigan kortikal (serebral) şakl; orqa miyadagi ereksiya va eyakulyatsiya markazlari zararlanganda paydo bölgan spinal şakl; prostata bezi va siydik yöli surunkali yalliğlanganda yuzaga keladigan neyroretseptor şakl; moyaklar va boşqa içki sekretsiya bezlari faoliyati buzilganda kuzatiladigan endokrin şakl. Şikastlaniş, sil kabi surunkali infeksiyalar, alkogol yoki mişyakdan zaharlaniş, diabet va avitaminoz ham sabablar qatorida tilga olinadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, holatlarning aksariyati jismoniy omillar — qon tomir, nerv, gormonal özgarişlar va dori vositalari ta'siri bilan izohlanadi. Asosiy xavf omillari: keksalik, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, yuqori qon bosimi, semizlik, çekiş va depressiya. Taxminan 10 foiz holat ruhiy-ijtimoiy sabablar, jumladan stress va er-xotin munosabatlaridagi muammolar bilan boğliq. Xuddi şu manbaga köra, 50–59 yoşli erkaklarning 18 foizida, 70–75 yoşlilarning esa 37 foizida bu holat qayd etilgan. Rusça Vikipediya qon tomir şakllari orasida venoz «oqiş»ni alohida ajratadi: bunda qon olatga yetarli kelsa-da, tez qaytib ketadi.

ÖzME'ga köra, bu xastalikni urolog davolaydi, zarur hollarda endokrinolog va psixiatr bilan maslahatlaşiladi; psixoterapiya, umumiy quvvatlovçi dorilar, gormonal preparatlar va vitaminlar qöllanadi. Juftlikdagi munosabatlar ham muhim rol öynagani uçun ba'zan ayolning ginekolog körigidan ötişi tavsiya etiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, hozirgi davolaş asosiy kasallikni bartaraf etiş, turmuş tarzini özgartiriş va ruhiy omillar bilan işlaşdan boşlanadi. Dori vositalaridan köpinça sildenafil kabi fosfodiesteraza-5 ingibitorlari buyuriladi; ular qon tomirlarni kengaytirib, olatning ğovak töqimasiga qon oqimini kuçaytiradi. Kamroq hollarda olatga dori yuboriş, vakuum moslamalar, implantlar va qon tomir jarrohligidan foydalaniladi.