Skarlatina

Skarlatina (lotinça scarlatum — «oç qizil rang») — A guruhiga mansub gemolitik streptokokk (Streptococcus pyogenes) qözğatadigan, asosan bolalarda uçraydigan yuqumli kasallik. Isitma, umumiy zaharlaniş belgilari, tomoq va murtak bezlarining yalliğlanişi hamda teriga mayda nuqtasimon qizil toşmalar toşişi bilan keçadi. Kasallik nomi ana şu toşmalar rangidan olingan.12

ÖzME'ga köra, infeksiya manbai — bemor, şuningdek angina yoki faringit kabi boşqa streptokokk infeksiyalari bilan oğrigan kişilar. Kasallik asosan havo-tomçi yöli bilan, ba'zan bemor foydalangan öyinçoq va idiş-tovoq orqali ham yuqadi. Rusça Vikipediya soğayib ketgan, lekin hali streptokokk tarqatayotgan kişilarni va kasallik belgilarisiz taşuvçilarni ham manba sifatida körsatadi. Inglizça Vikipediyaga köra, skarlatina streptokokkli tomoq yoki teri infeksiyasiga uçragan odamlarning kiçik bir qismida rivojlanadi; kasallikka köproq 5 yoşdan 15 yoşgaça bölgan bolalar çalinadi. ÖzME esa uni köproq 2–6 yoşli bolalarda, kuz-qiş oylarida qayd etadi.

ÖzME'ga köra, yaşirin davr örtaça 2–7 kun davom etadi. Kasallik odatda tösatdan boşlanadi: harorat 39–40 darajagaça kötariladi, bola holsizlanadi, boşi va tomoği oğriydi, köpinça qusadi. Dastlabki kunlarda terida mayda qizil toşmalar paydo böladi, tomoqda yumşoq tanglay keskin qizarib, oqiş qattiq tanglaydan aniq ajralib turadi, jağ osti limfa tugunlari kattalaşadi. Til avval qalin karaş bilan qoplanadi, keyin tozalanib, malinaga öxşab qip-qizil tusga kiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, toşmalar ustidan qöl yurgizilganda qumqoğozdek dağal seziladi; ular streptokokk işlab çiqaradigan zaharli moddalar kapillyarlarni şikastlaşi natijasida paydo böladi.

Avj olgan davr 4–5 kun davom etadi, söng harorat pasayib, ahvol yaxşilanadi. ÖzME'ga köra, ikkinçi haftadan teri pöst taşlay boşlaydi: badandan mayda kepaksimon, kaft va tovonlardan esa yirik bölaklar bölib köçadi. Kasallikning yengil, örtaça oğir va oğir şakllari farqlanadi.

Skarlatinaning barça şakllarida asoratlar, jumladan buyrak yalliğlanişi (nefrit), limfa tugunlarining yalliğlanişi, sinusit va yurak-qon tomir tizimining zararlanişi kuzatilişi mumkin. Inglizça Vikipediyaga köra, uzoq muddatli asoratlar orasida buyrak kasalliklari, revmatik isitma va artrit uçraydi. Rusça Vikipediya streptokokk zahari ta'sirida yurakning kattalaşişini alohida qayd etadi.

ÖzME'ga köra, bemor töşakda yotişi şart, uni kasalxonaga yotqiziş yoki uyda davolaş masalasini şifokor hal qiladi. Tomoq soda yoki furatsillin eritmasi bilan çayiladi, taxminan bir hafta davomida penitsillin, eritromitsin va boşqa antibiotiklar beriladi, allergiyaga qarşi dorilar qöllanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, skarlatinaga qarşi vaksina yöq; oldini olişning asosiy yöli — qöllarni tez-tez yuviş, şaxsiy buyumlardan birgalikda foydalanmaslik va bemor kişilardan uzoqroq yuriş. Şu manbaga köra, 20-asr boşlarida skarlatina bolalar ölimining yetakçi sabablaridan biri bölgan, antibiotiklar paydo bölgaç esa davolangan holatlarda oqibati odatda yaxşi böladi.