Suvyorgan madaniyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Suvyorgan madaniyati, Suyorgan madaniyati — Xorazm vohasining çöl qismida tarqalgan jez (bronza) davriga oid arxeologik madaniyat. ÖzME'ga köra, u miloddan avvalgi 2-ming yillikning birinçi yarmidan 1-ming yillik boşlarigaça mavjud bölgan. ÖzME'ga köra, Amudaryoning qadimgi deltasi öng tomonda çöl içkarisiga yorib kirgani uçun bu hudud va madaniyat Suvyorgan («suv yorib kirgan») deb atalgan.1
Örganilişi
13ÖzME'ga köra, madaniyatni 1945–1946-yillarda S. P. Tolstov, Ya. Ğ. Ğulomov, M. A. Itina va boşqa olimlar işlagan Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi tadqiq etgan. Rusça Vikipediyaga köra, Suvyorgan qabilalari Orolböyi hududida, Amudaryo deltasidagi Akçadaryo havzasida yaşagan; bu madaniyatdan oldin mahalliy Kaltaminor madaniyati hukm surgan va Suvyorgan madaniyati ma'lum darajada undan ösib çiqqan deb hisoblanadi.
Kelib çiqişi va bosqiçlari
13ÖzME'da keltirilgan S. P. Tolstov fikriça, Suvyorgan qabilalari Örta Osiyoning janubi-ğarbiy hududlaridan Xorazmga kelgan yangi etnik guruh bölgan va ularning moddiy madaniyati janubdagi ötroq dehqon jamoalarinikiga yaqin bölgan. ÖzME madaniyat taraqqiyotida Qamişli, Bozorqal'a va Kovunçi bosqiçlarini ajratadi. Rusça Vikipediya esa uni ovçilik va baliqçilik ustun bölgan kaltaminordan keyingi bosqiç, suğorma dehqonçilikka asoslangan Qamişli bosqiçi va asosiy maşğulot çorvaçilik bölgan Kaunda bosqiçiga böladi. Şu manbaga köra, sönggi bosqiçda bronza örroq va piçoqlar işlatilgan, odamlar töğri burçakli kulbalarda yaşagan va Tozabogyob madaniyati egalari bilan yonma-yon istiqomat qilgan.
Moddiy madaniyati
13ÖzME'ga köra, Suvyorgan sopol idişlari yaxşi pişirilgan, sirti qizilga böyalgan; ayrim parçalarda töq qizil rangda naqş solingani kuzatiladi. Topilmalar orasida toş yorğuçoqlar va dehqonçilik qurollari ham bor. Biroq bu idişlar janubdagi qadimgi dehqon qabilalari sopolidan farq qiladi: ular asosan törsimon çizma naqş va boşoqning soddalaştirilgan tasviri bilan bezatilgan.
Tarixiy ahamiyati
13ÖzME'ga köra, Suvyorgan topilmalari miloddan avvalgi 2-ming yillik örtalarida Örta Osiyo qabilalarining yirik köçişlaridan dalolat beradi. Janub va janubi-şarq tomon ikkinçi yirik köçiş 2-ming yillik oxiri — 1-ming yillik boşlariga töğri keladi; unda Suvyorgan jamoalari ham faol qatnaşgan. Arxeologik ma'lumotlar şimoliy çorvador qabilalarning Özboy, Atrek, Tajan, Murğob, Amudaryo va Sirdaryo vodiylari böylab harakatlanganini körsatadi. Miloddan avvalgi 1-ming yillik boşlarida Xorazmda Suvyorgan madaniyati örnini Amirobod madaniyati egallagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Suvyorgan madaniyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2855 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASuvyorgan madaniyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2855
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2855
Manbalar
1 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Суярганская культураru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.