Delfa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Delfa (yunonça Delfoy; rivoyatlarda Pifo) — Markaziy Yunonistonning Fokida viloyatida, Parnas toğining janubi-ğarbiy yon bağrida joylaşgan qadimgi yunon şahri va muqaddas maskan. Inglizça Vikipediyaga köra, Delfada antik dunyoning eng nufuzli orakuli — Pifiya kohinasi orqali Apollon nomidan başorat aytadigan muqaddas joy bölgan, muhim qarorlar oldidan unga butun yunon olamidan murojaat qilingan. Qadimgi yunonlar dunyoning markazi şu yerda deb hisoblab, uni omfal («kindik») deb atalgan toş bilan belgilagan.1
Nomi
13Inglizça Vikipediyaga köra, «Delfoy» nomi yunonça «delfis» — «baçadon» sözi bilan özakdoş. Rivoyatga köra, bu yerda Apollon öldirgan ilon-ajdar — Delfina yoki Piton yaşagan; Pifo nomi va Pifiya kohinasi atamasi şunga boğliq.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, miloddan avvalgi 7—6-asrlarda Delfa umumyunon diniy markaziga aylangan. Miloddan avvalgi 6-asr boşlaridan bu yerda har tört yilda bir marta Pifiy öyinlari ötkazilib, ular davomida muqaddas sulh e'lon qilingan. Apollonga keltirilgan köp sonli nazr-niyozlar şaharning gullab-yaşnaşiga sabab bölgan. Miloddan avvalgi 1-asrning 80-yillarida Delfani frakiyaliklar va boşqa qabilalar talagan. Ibodatxona milodiy 1-asr oxirida tiklangan, orakul faoliyati 2-asrda birmunça jonlangan. Rim imperatori Feodosiy I taxminan 390-yilda ibodatxonani rasman yopib qöygan. ÖzME'ga köra, hozirgi Delfa kiçik aholi punkti; Inglizça Vikipediya ham qadimiy maskan yonida xuddi şu nomdagi kiçik zamonaviy şaharça borligini qayd etadi.
Arxeologik yodgorliklari
13ÖzME ma'lumotiga köra, 1892-yildan fransuz arxeologlari olib borgan qazişlarda ikki muqaddas hudud — Apollon va Afina maskanlari oçilgan. Miloddan avvalgi 6-asrda qurilib, 4-asrda me'morlar Ksenodor va Agaton tomonidan qayta tiklangan Apollon Pifiy ibodatxonasi börtma tasvirlar bilan bezatilgan edi; ular hozir muzeyda saqlanadi. Bu yerda sifniylar (taxminan miloddan avvalgi 525-yil) va afinaliklar xazinalari, ustunli galereya, teatr, stadion, gimnasiy, Afina Pronoya ibodatxonasining eski va yangi poydevorlari hamda doira şaklidagi tolos inşooti topilgan. Delfada arxeologiya muzeyi işlaydi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Delfa arxeologik yodgorligi 1987-yilda YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritilgan; yunon şahar-davlatlarining deyarli barçasi bu yerda öz yodgorliklarini qurgani ellin dunyosining birligini aks ettiradi. 1938-yildan boşlab maskan Parnas milliy bağiga kiradi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Delfa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2868 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADelfa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2868
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2868
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Delphien.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 173–174-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 173–174-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.