Amputatsiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Amputatsiya (lotinça amputatio — «kesib taşlaş») — qöl-oyoqning uçki qismini yoki biror a'zoni töla yoki qisman kesib olib taşlaydigan jarrohlik operatsiyasi. ÖzME'ga köra, bu usul qöl-oyoqdan taşqari sut bezi, töğri içak, baçadon kabi a'zolarga nisbatan ham qöllanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, tana a'zosining yöqotilişi jarohat yoki kasallik natijasida ham sodir bölişi mumkin, biroq tibbiyotda amputatsiya deganda, avvalo, rejali ravişda bajariladigan operatsiya tuşuniladi.12
Qöllaniliş holatlari
13Amputatsiya gangrena, oğir şikastlaniş, xavfli ösmalar va boşqa yöl bilan töxtatib bölmaydigan kasallik jarayonlarida qilinadi; uning maqsadi bemor hayotini saqlab qoliş va kuçli oğriqdan xalos qilişdir. Ayrim hollarda u kasallikning keyingi rivojlanişini oldini oliş uçun ham bajariladi.
Turlari
13Qöl yoki oyoqni suyak böylab emas, balki böğim sohasidan ajratib olib taşlaş ekzartikulyatsiya deb ataladi. Rusça Vikipediyaga köra, asl amputatsiyada esa a'zo suyak (yoki bir neça suyak) uzunligi böylab kesiladi. Operatsiyaning bir neça usuli bor: yumşoq töqimalar qatlam-qatlam kesiladigan aylanma usul, teri va muskuldan qopqoq tayyorlanadigan usul hamda suyak kesimi boşqa suyak bölagi bilan yopiladigan suyak-plastik usul. Inglizça Vikipediya favqulodda holatlarda — oğir jarohat yoki yiringli gangrenada — terisi tikilmaydigan tezkor amputatsiya ham qilinişini, keyin esa uni aniq, yakuniy operatsiya bilan almaştirişni qayd etadi.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, amputatsiya qadimdan ma'lum. Inglizça Vikipediyaga köra, uning eng qadimgi izi Indoneziyaning Borneo orolidagi ğordan topilgan, kamida 31 ming yil avval yaşagan odam skeletida aniqlangan. Rusça Vikipediyaga köra, Gippokrat operatsiyani faqat ölik töqimalar doirasida qilgan, Sels esa soğlom töqimani ham qamrab kesişni taklif etgan. 16-asrda fransuz jarrohi Ambruaz Pare qon tomirlarini qizdirilgan temir bilan kuydiriş örniga boğlab qöyişni joriy etgan va kesiş joyini keyinçalik protez qanday mos tuşişiga qarab tanlay boşlagan. 19-asrda rus jarrohi Nikolay Pirogov oyoq uçun suyak-plastik amputatsiya usulini taklif qilgan; bu usulda suyak kesimi tovon suyagi bölagi bilan yopiladi va bemor oyoğiga tayanişi oson böladi.
Hozirgi jarrohlikda
13Zamonaviy tibbiyot operatsiyadan keyin jarohat yiringlab yalliğlanişining oldini oluvçi qator çoralarni qöllaydi. ÖzME'ga köra, amputatsiya qilinayotganda qoldirilgan a'zo bölagi harakatçan bölişi va unga protez — yasama qöl yoki oyoq — qöyiş mumkin bölişi nazarda tutiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, sönggi 40 yil içida mikrojarrohlik rivojlangani tufayli tasodifan uzilgan a'zoni joyiga qayta tikiş (replantatsiya) ham amaliyotga kirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Amputatsiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2892 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAmputatsiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2892
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2892
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ампутацияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Amputationen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 443–444-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 443–444-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.