Xoreya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xoreya (yunonça xoreia — «raqs») — nerv tizimining ixtiyorsiz, keskin va tartibsiz harakatlar bilan namoyon böladigan buzilişi. Bemorning qöl-oyoqlari kutilmaganda tortişib, haddan taşqari qisqaradi, gavda harakatlari esa göyo raqsga tuşayotgandek tuyuladi — atama ham şundan kelib çiqqan. ÖzME uni giperkinezlarning, ya'ni ortiqça ixtiyorsiz harakatlar bilan keçadigan holatlarning bir turi deb ta'riflaydi va atamani tibbiyotga Paratsels kiritganini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, xoreya xalq orasida «Avliyo Vit raqsi» deb ham atalgan: 16-asrda Germaniyada avliyo Vit haykali oldida raqsga tuşib şifo topiş mumkin, degan e'tiqod bölgan.12
Belgilari
13Inglizça Vikipediyaga köra, xoreyadagi harakatlar qisqa, notekis, ritmsiz böladi va bir muskuldan boşqasiga «oqib ötgandek» körinadi. Ular ataksiya yoki parkinsonizmdan farqli ravişda iroda iştirokisiz yuzaga keladi. Oğir hollarda yengil harakatlar keskin silkinişlarga aylanadi.
ÖzME bolalardagi xoreyaning boşlanişini batafsil tasvirlaydi: dastlab bola tez çarçaydi, diqqati tarqoq böladi, söngra harakatlari özgaradi — u xuddi sakrayotgandek yuradi, közini qisadi, labini çöçaytiradi, qölidagi narsani tuta olmaydi, yozuvi beçiz bölib qoladi, yuzini buriştiradi. Vaqt ötişi bilan qöl yoki oyoq tortişişlari kuçayadi, muskul tonusi pasayadi.
Turlari
13ÖzME katta xoreya, kiçik yoki Sidenxem xoreyasi, Xantington xoreyasi va boşqa turlarni farqlaydi. Rusça Vikipediyaga köra, irsiy xoreyalar bilan bir qatorda boş miyaning bazal yadrolari virus, bakteriya, qon tomir kasalligi, jarohat, zaharlaniş yoki modda almaşinuvi buzilişi tufayli zararlanganda yuzaga keladigan ikkilamçi xoreyalar ham bor.
- Sidenxem xoreyasi revmatizm asoratida, köproq bolalar va ösmirlarda uçraydi. Inglizça Vikipediyaga köra, u streptokokk infeksiyasi asorati bölib, revmatik isitma bilan oğrigan bolalarning taxminan 20 foizida rivojlanadi; penitsillin qöllanila boşlangaç ança kamaygan.
- Homiladorlik xoreyasi homiladorlikning, ayniqsa uning dastlabki oylarida paydo bölişi mumkin. ÖzME'ga köra, u köproq ilgari angina, revmatizm yoki xoreya bilan oğrigan ayollarda kuzatiladi.
- Xantington xoreyasi örta va keksa yoşdagilarda uçraydigan, nasldan naslga ötadigan kasallik. Bunda ixtiyorsiz harakatlar til muskullariga ham tarqaladi, bemor gapiriş, ovqatlaniş va yurişda qiynaladi, aqliy faoliyati susayadi. Inglizça Vikipediyaga köra, u xoreyaning eng köp uçraydigan irsiy sababi bölib, hozir xotira va xulq-atvor özgarişlari ham muhimligi sababli «Xantington kasalligi» deb ataladi.
Davolaş va oldini oliş
13ÖzME'ga köra, revmatizm bilan oğrigan bolalar dispanser kuzatuvida turişi va xoreyaning ozgina belgisi paydo bölişi bilan şifokorga murojaat qilişi lozim. Revmatizmni muntazam profilaktik davolaş, sababçi bölgan surunkali yalliğlanişni bartaraf etiş tavsiya qilinadi; Sidenxem xoreyasi öz vaqtida davolansa, bemor töla soğayadi. Xantington xoreyasining oğir bosqiçida bemor maxsus parvarişga muhtoj böladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xoreya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2895 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXoreya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2895
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2895
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Хореяru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Choreaen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 235–236-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 235–236-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.