Seboreya

Seboreya (lotinça sebum — «yoğ» va yunonça rhoia — «oqiş») — terining yoğ bezlari işi buzilişi bilan keçadigan kasalligi. Bunda yoğ bezlari ajratadigan sekret miqdori ortib yoki kamayib ketadi, uning tarkibi ham özgaradi. Kasallik köpinça baloğat yoşidagi ösmirlarda boşlanadi; ÖzME'ga köra, yoş ulğaygan sari uning belgilari susayadi yoki butunlay yöqoladi.12

ÖzME seboreyani asosan gipofiz bezi faoliyati, yoğ almaşinuvi va teri yoğ bezlari işidagi buzilişlar bilan boğlaydi. Zamonaviy tibbiyotda bu holat köpinça seboreyali dermatit doirasida körib çiqiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, seboreyali dermatitning aniq sababi hali ma'lum emas: unda irsiy omillar va taşqi muhit ta'siri qatorida terida yaşovçi Malassezia turkumiga mansub açitqi zamburuğlari ham rol öynaydi deb hisoblanadi. Immunitetning susayişi va Parkinson kasalligi xavfni oşiradi, ruhiy zöriqiş va qiş fasli esa ahvolni yomonlaştiradi. Kasallik yuqumli emas va gigiyenaga rioya qilmaslik oqibati hisoblanmaydi.

Seboreya yoğ bezlari köp joylaşgan sohalar — boşning soçli qismi, yuz, kökrakning yuqori qismi va yelkada namoyon böladi. Rusça Vikipediyaga köra, qoş, kiprik, möylov va soqol sohasi, burun-lab burmalari, quloq orqasi ham köp zararlanadi; teri qipiqlanadi, yalliğlanadi va qiçişadi. ÖzME'ga köra, bunday bemorlar terisida yiringli kasalliklar oson rivojlanadi, yuzga husnbuzarlar toşadi, soç tökilib siyraklaşadi.

ÖzME seboreyaning ikki asosiy xilini farqlaydi:

• Yoğli seboreya. Teri yaltirab turadi, yoğ bezlarining kengaygan teşikçalari tufayli burun atrofidagi teri apelsin pöstiga öxşab qoladi. Bu teşikçalarga muguz hujayralar, yoğ, çang va kir töplanib, terini kulrang tusga kiritadi. Boşdagi soçlar yoğli bölib, bir-biriga yopişadi, teri qattiq qiçişadi, qaşlanganda yiringli toşmalar paydo bölişi mumkin.
• Quruq seboreya. Yoğ kam ajraladi, teri yupqa va quruq böladi, boşda kepakka öxşaş qazğoq töplanadi. Soçlar quruq, ingiçka, mört bölib, uçlari ayriladi. Tanada qipiqlanuvçi puşti-qizil doğlar paydo böladi.

Ba'zi bemorlarda ikkala xil birga uçraydi: yoğ bezlari zinç joylaşgan sohalarda yoğli, terining qolgan qismida esa quruq seboreya kuzatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, gödaklarda boş terisida uçraydigan seboreyali dermatit alohida nom bilan ataladi va hayotning dastlabki uç oyida köp uçraydi, kattalar orasida esa kasallik asosan 30–70 yoşlarda kuzatiladi.

ÖzME'ga köra, bemor aççiq va yoğli taomlardan, spirtli içimliklardan saqlanişi, vitaminlarga boy ovqat iste'mol qilişi, sport, dam oliş va sayr bilan organizmni çiniqtirişi, terini uning holatiga mos ravişda parvariş qilişi lozim; zarur bölsa, teri kasalliklari şifokori davolaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, odatda zamburuğlarga qarşi ketokonazol kabi malhamlar va yalliğlanişga qarşi dorilar, boş terisi uçun esa maxsus dorivor şampunlar qöllanadi.