Gaaga konvensiyalari
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gaaga konvensiyalari — Niderlandiyaning Gaaga şahrida tuzilgan va qabul qilingan xalqaro şartnomalar. Bu nom ostida, eng avvalo, 1899 va 1907-yillardagi birinçi va ikkinçi Tinçlik konferensiyalarida qabul qilingan uruş qonunlari va odatlariga oid konvensiyalar tuşuniladi. Rusça Vikipediyaga köra, ular xalqaro gumanitar huquq normalari majmuining poydevorini qöygan. ÖzME'ga köra, Gaaga konvensiyalari deb 1954-yilgi madaniy boyliklarni muhofaza qiliş konvensiyasi hamda xalqaro xususiy huquqqa oid bir qator şartnomalar ham ataladi.1
Birinçi konferensiya (1899)
13Rusça Vikipediyaga köra, birinçi konferensiya Rossiya imperiyasi taşabbusi bilan çaqirilgan. XIX asr oxiridagi qurollaniş poygasi, jumladan Rossiya byudjeti xarajatlarining çorakdan ortiği harbiy ehtiyojlarga ketayotgani bunga turtki bölgan. Ançumanga joy sifatida Gaaga tanlangan, çunki bu şahar «xalqaro huquq otasi» Gugo Grotsiyning vatani hisoblangan. Konferensiya qirollik Örmon saroyida ötgan, unda dastlab 26, Norvegiya mustaqil bölgaç esa 27 davlat qatnaşgan; ÖzME'ga köra, ular orasida Buyuk Britaniya, AQŞ, Germaniya, Fransiya, Italiya va Yaponiya bor edi.
Konferensiya qurollanişni çeklaş maqsadiga erişa olmagan bölsa-da, uç konvensiya qabul qilgan: xalqaro nizolarni tinç yöl bilan hal etiş, quruqlikdagi uruş qonunlari va odatlari hamda 1864-yilgi Jeneva konvensiyasi qoidalarini dengiz uruşiga tatbiq etiş haqida. Ular bilan birga uç deklaratsiya — havo şarlaridan snaryad taşlaşni vaqtinça taqiqlaş, boğuvçi gazlar tarqatadigan snaryadlardan va inson tanasida yassilanib ketadigan öqlardan voz keçiş haqidagi hujjatlar ham imzolangan. ÖzME konferensiyada tinç aholini himoya qiliş, harbiy asirlar, yarador va bemorlarga munosabat qoidalari işlab çiqilganini alohida ta'kidlaydi.
Ikkinçi konferensiya (1907)
13Rusça Vikipediyaga köra, ikkinçi konferensiya AQŞ prezidenti Teodor Ruzvelt ğoyasi asosida, Rossiya taklifi bilan 1907-yil 15-iyundan 18-oktabrgaça ötkazilgan. Unda 44 davlat, jumladan Lotin Amerikasining 17 mamlakati qatnaşgan. ÖzME'ga köra, bu ançumanda betaraf davlatlarning huquq va burçlari, harbiy harakatlarni boşlaş tartibi, dengiz kuçlarining duşman hududini bombardimon qilişi va zaharli gazlarni işlatmaslik masalalari böyiça kelişuvga erişilgan.
Boşqa konvensiyalar
13ÖzME'ga köra, 1954-yilda qurolli töqnaşuv paytida madaniy boyliklarni muhofaza qiliş töğrisida alohida Gaaga konvensiyasi tuzilgan. Bundan taşqari, xalqaro xususiy huquq masalalari böyiça 1902—1905, 1954, 1955, 1956 va 1961-yillarda ham Gaagada bir qator konvensiyalar imzolangan.
Ahamiyati
13Rusça Vikipediyaga köra, 1899-yilgi konferensiya xalqaro nizolarni tinç vositalar bilan hal etişga bağişlangan ilk huquqiy hujjatni qabul qilgan va «uruş huquqi»ni kodifikatsiyalaşda, hakamlik va vositaçilikdan foydalanişda muhim qadam bölgan. Konferensiyalardan söng Ğarbiy Yevropa va AQŞda pasifistik taşkilotlar faollaşgan, Rossiyada esa «Tinçlik jamiyati» tuzilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gaaga konvensiyalari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2913 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGaaga konvensiyalari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2913
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2913
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гаагские конвенции и декларации (1899 и 1907)ru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 2-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 2-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.