Gaaga

Gaaga (niderlandça: Den Haag, töliq nomi 's-Gravenhage) — Niderlandiyaning ğarbida, Şimoliy dengiz sohilidagi şahar. U hukumat va parlament qarorgohi, qirol saroyi joylaşgan şahar hamda Janubiy Gollandiya provinsiyasining ma'muriy markazidir. Rasmiy poytaxt — Amsterdam.

Gaaga hududi qadimda Rim imperiyasining Quyi Germaniya provinsiyasi tarkibida bölgan. 1997-yilda Wateringse Veld hududida törtta Rim masofa toşi topilgan; ular eng yaqin Rim şahri Forum Hadriani (hozirgi Vorburg) gaça masofani körsatgan. Toşlar originali Museon muzeyida saqlanadi.

Şaharning vujudga kelişi Gollandiya graflari bilan boğliq. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Floris IV 1229-yilda hozirgi Hofvijver yonidagi hovlini sotib olgan. Uning öğli Villem II 1248-yilda Rimliklar qiroli etib saylangaç, bu yerda saroy qurdira boşlagan; keyinçalik u Binnenhof deb atalgan. Saroy qurilişi Floris V davrida davom ettirilgan, Ridderzal (Ritsarlar zali) şu davrga oid. Şahar nomi dastlab 1242-yilgi hujjatda Die Haghe şaklida tilga olingan, 's-Gravenhage şakli esa 1347-yilda paydo bölgan. Nom örta niderland tilidagi hag(h)e — «tösiq, qörğon, ov joyi» sözidan kelib çiqqan; 's-Gravenhage «graf qörğoni» ma'nosini bildiradi.

Özbekça ensiklopediya materialida şahar 11-asrga oid manbalarda tilga olingani aytilgan, biroq boşqa manbalarda eng qadimgi eslatma 1242-yilga tegişli deb körsatilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, Gaagada Boş ştatlar 1585-yildan, ingliz tilidagi Vikipediyaga köra 1588-yildan doimiy ötirgan.

Gaaga uzoq vaqt şahar huquqiga ega bölmagan, devorlari ham bölmagan; Sakson yillik uruş davrida ispan qöşinlari şaharni oson egallagan. Şahar huquqini 1806-yilda Lui Bonapart davrida olgan. 1830-yilda Belgiya ajralib çiqqaç, Amsterdam yagona poytaxt bölib qoldi, hukumat esa Gaagada qoldi. 1899-yilda Rossiya imperatori Nikolay II taşabbusi bilan birinçi Gaaga tinçlik konferensiyasi ötkazilgan.

1945-yil 3-martda Ikkinçi jahon uruşi oxirida Britaniya harbiy havo kuçlari xatolik bilan Bezeydenhaut tumanini bombardimon qilgan. Halok bölganlar soni rus Vikipediyasida kamida 550, ingliz Vikipediyasida 511 kişi deb berilgan.

Gaaga — Niderlandiyaning Şimoliy dengiz sohilidagi eng yirik şahri. U Haaglanden aglomerasiyasining markazi va Randstad hududining bir qismi. Şahar Rotterdam bilan juda yaqin joylaşgan: ular Rotterdam–Gaaga aeroportini va RandstadRail tizimini birgalikda işlatadi. Gaaga sakkizta rasmiy tumanga bölinadi. Dengizböyi kurort va port hududi — Sxeveningen; şaharda uçta asosiy plyaj bor: Keykdeyn, Zuiderstrand va Sxeveningen.

Özbekça Vikipediyada aholi 1990-yillar örtalarida 444 mingdan ziyod (atrofi bilan 685 ming) deb berilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2025-yil 1-yanvarda aholi 569 387 kişi, maydoni 98,20 km²; Gaaga Amsterdam va Rotterdamdan keyin mamlakatning uçinçi yirik şahri. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, aholi 1965-yil atrofida 600 ming kişiga yetib, eng yuqori darajaga çiqqan.

Gaagada deyarli barça vazirliklar va davlat muassasalari joylaşgan. Shell kompaniyasining boş ofisi yuz yildan ortiq şaharda bölgan, 2021-yil oxirida London­ga köçirilgan; şaharda kompaniyaning yirik kampusi qolgan. Şuningdek, NN Group va Siemens Nederland şu yerda joylaşgan. Özbekça Vikipediyada radio va teleapparatura, elektron asboblar işlab çiqaruvçi korxonalar, aviatsiya zavodlari, kemasozlik, oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari qayd etilgan.

Gaagada BMT Xalqaro sudi, Xalqaro jinoyat sudi, Doimiy hakamlik palatasi, Kimyoviy qurolni taqiqlaş taşkiloti, Yevropol va taxminan 200 ta boşqa xalqaro hukumatlararo taşkilot joylaşgan. Binnenhof majmuasidagi Ridderzal — 13-asr gotika me'moriy yodgorligi.

Muzeylardan Mauritşuis (17-asr Niderlandiya ustalari rasmlari), Munitsipal muzey (Mondrian asarlari), Escher muzeyi, Mesdag panoramasi, Museon va Madurodam bor. Şaharda Niderlandiya Qirollik milliy kutubxonasi, Gaaga konservatoriyasi va Residentie simfonik orkestri joylaşgan.