Nurota davlat qöriqxonasi

Nurota davlat qöriqxonasi — Jizzax viloyatining ğarbiy qismida, Foriş tumani hududida, Nurota toğ tizmasining şimoliy yonbağirlarida joylaşgan muhofaza etiladigan tabiat hududi. ÖzME'ga köra, qöriqxona 1975-yilda taşkil topgan, 2001-yil ma'lumotlariga köra maydoni 17 752 gektar bölib, uning 2599 gektari örmon bilan qoplangan. Hudud dengiz sathidan 530 metrdan 2100 metrgaça balandlikda yotadi; rusça Vikipediya eng baland nuqtani 2169 m deb körsatadi. Qöriqxona boşqarmasi Yangiqişloq tuman markazi yaqinida joylaşgan.12

Rusça Vikipediyaga köra, qöriqxona 1975-yil 4-dekabrda Özbekiston SSRda davlat qöriqxonalari va buyurtmaxonalarini taşkil etiş haqidagi qarorga binoan tuzilgan. Dastlab uning maydoni 22 537 gektar bölgan, 1979-yilda qisqartirilgan, keyinroq esa Razmas va Hayot mavzelaridagi yerlar qöşib berilgan. Qöriqxonaning asosiy maqsadi — mahalliy ösimlik va hayvonot dunyosini saqlaş, xususan, Xalqaro va Özbekiston Qizil kitoblariga kiritilgan, arxarning Osiyo kenja turiga mansub Seversov qöyi (Qizilqum arxari) populyatsiyasini tiklaş hamda yovvoyi yonğoqning tabiiy genetik xilma-xilligini asraş.

ÖzME ma'lumotiga köra, qöriqxonada 629 dan ortiq ösimlik, 195 dan ortiq quş va 60 dan ortiq boşqa hayvon turi qayd etilgan, ularning köpçiligi endemiklardir — masalan, lolaning bir neça turi va anzur piyozi. Yonğoqzorlar bilan bir qatorda yovvoyi olma va qayrağoç daraxtlari ösadi. Buta qatlamida Turkiston dölanasi, qizil, uçqat, zirk, irğay va yovvoyi tok ustunlik qiladi.

Rusça Vikipediyaga köra, qöriqxonada Seversov qöyidan taşqari kulrang eçkiemar, Örta Osiyo kobrasi, qora laylak, qora tasqara, qumay, boltayutar, berkut, itelği, ilonxör burgut va boşqa kamyob turlar muhofaza qilinadi. ÖzME'ga köra, 2003-yilda arxarlar soni 500 boşdan oşgan.

Qöriqxona hududi manzarali tabiati bilan birga arxeologik topilmalarga ham boy. ÖzME bu yerdagi toğ qöyini ovlaş sahnalari tasvirlangan qoyatoş suratlarini hamda Majrumsoydagi qadimiy şarq biotasi daraxtini alohida tilga oladi: uning tanasi aylanasi 8,5 m atrofida, yoşi esa ming yildan ortiq deb hisoblanadi.