Namoyon

Namoyon — naqqoşlikda mustaqil naqş kompozitsiyasining eng murakkab turi: atrofi hoşiya naqş (köpinça zanjira yoki ruta) bilan öralgan, içi turli bezak va tasvirlardan tuzilgan yaxlit naqş mujassamoti. Söz forsça bölib, «köriniş, manzara» ma'nosini anglatadi. Bu nom kompozitsiyaning mohiyatini ham aks ettiradi: namoyon tabiat manzarasini şartli, umumlaşgan holda körsatadi.

ÖzME'ga köra, namoyon asosan Örta Osiyo naqqoşligiga xos bölib, amaliy bezak san'atida çamanzor, boğ-röğ, daryo, gul va barglar kabi voqelik unsurlarining umumlaşgan obrazini ifodalaydi. Namoyon yaratişda usta naqqoş ikki asosiy naqş turidan — geometrik girih va ösimliksimon islimiy naqşlardan mahorat bilan foydalanadi. Kompozitsiya uzoqdan ham, yaqindan ham yaxlit va oçiq körinişi uçun naqş band va tanoblari darajalarga ajratiladi, birinçi darajali çiziqlarga alohida e'tibor beriladi.

Namoyonda girih asosiy, ösimliksimon naqş esa töldiruvçi örinda turadi va u asosiy naqşni bosib ketmasligi kerak. Faqat girihdan tuzilgan namoyonlarda ham asosiy va töldiruvçi qismlar böladi: yirik girihlar içiga maydaroq girihlar çiziladi.

ÖzME'ga köra, Özbekistonning har bir vohasida namoyon öziga xos uslubga ega. Xiva naqqoşligida naqş bandlari bir-biri bilan çetan kabi çirmaşib boğlanadi, barglar kam işlatiladi, kompozitsiyada harakat va tölqinsimon mavj sezilib turadi. Toşkent ustalari namoyonlarini köp sonli gullar bilan boyitadi. Farğona maktabida esa gul, barg va mevalar tabiatdagi körinişiga yaqin, töğridan-töğri tasvirlanadi.

Namoyon hozirgi me'morlikda binolar bezagida va mustaqil amaliy san'at asarlarida keng qöllanadi. Uning mehrobi namoyon, çorsi namoyon, seraftor namoyon, majnuntol namoyon kabi xillari ma'lum. ÖzME'ga köra, Toşkentdagi Alişer Navoiy nomidagi opera va balet teatri binosining bezaklarida namoyonning ajoyib namunalarini köriş mumkin. Bu bezak turi milliy naqqoşlik an'analarini saqlab qolgan va ularni zamonaviy me'morlik bilan uyğunlaştirgan yönalişlardan biri hisoblanadi.