Parnik

Parnik (rusça «parnik») — tepasi oynali romlar yoki tiniq plyonka bilan yopiladigan, odatda yerga qisman kömib quriladigan past inşoot; unda köçat va erta sabzavot yetiştiriladi. Rusça Vikipediyaga köra, parnik ösimliklarni noqulay ob-havodan himoya qilişga möljallangan kiçik inşoot bölib, uning yon devorlari va olib qöyiladigan şaffof qopqoği bor, unga xizmat qiluvçi odam esa içkariga kirmay, taşqaridan turib işlaydi.12

ÖzME'ga köra, parniklarda asosan karam, bodring, pomidor va gul köçatlari östiriladi. Rusça Vikipediya bunga qalamçalarni ildiz otdiriş va tuvakdagi ösimliklarni ulğaytirişni ham qöşadi; ba'zan bu yerda salat yoki rediska kabi erta ekinlar boşdan-oxirigaça yetiştiriladi. Inglizça Vikipediyaga köra, şaffof qopqoq quyoş nurini ötkazadi va tunda issiqlikning havo bilan çiqib ketişiga yöl qöymaydi, natijada içkarida havo va tuproq bir neça daraja iliqroq böladi. Bu esa ekişni bahorda ertaroq boşlaş va kuzda mavsumni uzaytiriş imkonini beradi.

ÖzME'ga köra, sabzavotçilikda parniklar bir va ikki nişabli, çuqur va yer ustidagi xillarga bölinadi. Ular quyoş nuri, biologik yoqilği (göng) yoki texnik vositalar — issiq suv va elektr yordamida isitiladi. Ekiladigan ekin va foydalaniş muddatiga qarab parniklar issiq, iliq va sovuq böladi:

• Issiq parnik 70—80 sm çuqurlikda qaziladi, içiga 50—60 sm qalinlikda yangi göng solinadi va qişda işlatiladi.
• Iliq parnik 50—60 sm çuqurlikda bölib, unga 30—40 sm göng solinadi; undan erta bahorda foydalaniladi.
• Sovuq parnik 25—30 sm çuqurlikda qilinadi va göng solinmaydi.

Rusça Vikipediya ham parniklarni sovuq, yarim sovuq va iliq turlarga ajratadi, şuningdek ularni köçma va doimiy (statsionar) xillarga böladi.

ÖzME'ga köra, Özbekistonda göng bilan isitiladigan bir nişabli, 20 romli çuqur va yuza parniklar köproq tarqalgan. Parnik uçun issiq, şamoldan pana joy tanlanadi. Avval xandaq qaziladi: uning yuqori qismi 150 sm, tubi 120 sm kenglikda, çuqurligi 60—70 sm böladi. Romlar pişiq va tez çirimaydigan yoğoçdan yasaladi, ölçami odatda 213 × 107 sm atrofida böladi; xandaq çetiga qöyiladigan yoğoçlar çirimasligi uçun mis birikmasining eritmasiga botirib olinadi. Biologik yoqilği qatlami 10—12 sm, köçatni qayta ekiş (pikirovka) uçun möljallangan parniklarda 15—18 sm qilib solinadi, tuproq yuzasidan romgaça 8—12 sm böşliq qoldiriladi.

Rusça Vikipediyaga köra, parnik issiqxonadan bir neça jihati bilan farq qiladi: u past böladi, odatda maxsus isitiş, şamollatiş, eşik va sun'iy yoritiş tizimlariga ega emas, faqat mavsumiy işlatiladi; issiqxona esa odam böyidan baland, yil böyi işlaydi va harorati boşqariladi. Şu manbaga köra, oddiy parniklar Qadimgi Rimdayoq ma'lum bölgan, 13-asrda Italiyada ularga isitiş qöşilib, issiqxonalar paydo bölgan. 19-asrga kelib quriliş materiallari arzonlaşgaç, bunday inşootlar sabzavot östiriş uçun keng tarqalgan.

ÖzME'ga köra, issiqxona xöjaligi rivojlangani va parniklarning iqtisodiy samarasi yuqori bölmagani sababli 20-asrning 80-yillaridan boşlab ular asosan şaxsiy tomorqa xöjaliklarida qöllana boşlagan.