Laparoskopiya

Laparoskopiya (yunonça «lapara» — «qorin», «biqin» va «skopeo» — «qarayman»), peritoneoskopiya, abdominoskopiya — qorin devorini kiçik teşiklar orqali teşib, böşliqqa kiritilgan maxsus endoskop — laparoskop yordamida qorin böşliği va kiçik çanoq a'zolarini körib tekşiriş hamda ularda operatsiya qiliş usuli. Inglizça Vikipediyaga köra, odatda 0,5–1,5 santimetrli kesmalar orqali bajariladigan bu usul «kam invaziv jarrohlik» deb ham ataladi va endoskopiyaning bir tarmoği hisoblanadi.12

ÖzME'ga köra, bu usulni birinçi bölib 1901-yilda rus akuşer-ginekologi D. O. Ott taklif qilgan. Inglizça Vikipediya esa laparoskopiya kaşfiyotini bir kişiga nisbat beriş qiyinligini ta'kidlab, 1901-yilda Drezdenlik jarroh Georg Kelling itlarda ilk laparoskopik muolajani, 1910-yilda esa şved Hans Kristian Yakobeus odamda birinçi laparoskopik tekşiruvni ötkazganini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, 21-asr boşlarigaça laparoskopiya asosan taşxis qöyiş maqsadida qöllangan.

Inglizça Vikipediyaga köra, usulning davolaş sohasida keng yoyilişiga nemis ginekologi Kurt Zemm katta hissa qöşgan: u 1981-yilda birinçi laparoskopik appendektomiyani bajargan. 1985-yilda nemis jarrohi Erix Myuxe ilk laparoskopik xoletsistektomiya (öt pufagini olib taşlaş) operatsiyasini ötkazgan, 1987-yildan esa operatsiyalar videokamera yordamida monitor orqali kuzatib bajarila boşlangan.

ÖzME'ga köra, avvaliga oddiy optik asboblar qöllangan, keyinçalik ular takomillaştirilib, ingiçka va egiluvçan laparoskoplar işlab çiqarilgan. Rusça Vikipediyaga köra, laparoskop — linzalar tizimidan iborat teleskopik trubka bölib, odatda videokameraga ulanadi; zamonaviy asboblar raqamli matritsa bilan jihozlangan va yuqori aniqlikdagi tasvir beradi. Optik kabel orqali «sovuq» yoruğlik manbaidan (galogen yoki ksenon lampa) nur yuboriladi. Köriş va işlaş uçun joy hosil qiliş maqsadida qorin böşliği karbonat angidrid gazi bilan töldiriladi, natijada qorin devori içki a'zolar ustida gumbazdek kötariladi.

ÖzME'ga köra, zamonaviy videolaparoskoplar yordamida qorin böşliği va kiçik çanoq a'zolarida appendektomiya, xoletsistektomiya kabi turli operatsiyalarni qorinni keng kesmasdan bajariş mumkin: 2–3 nuqtadan kiritilgan asboblar bilan kasallangan a'zo ajratib olinadi, qon, öt yoki yiring sörib olinadi, dori moddalari yuboriladi. Rusça Vikipediyaga köra, laparoskopik usulda öt pufagini olib taşlaş, çurrani tuzatiş, oşqozon, oşqozon osti bezi va yoğon içakdagi murakkab operatsiyalar ham bajariladi.

Muolaja aseptika qoidalariga qat'iy rioya qilingan holda ötkaziladi; teşiş joyi tekşirilayotgan a'zoga qarab tanlanadi. ÖzME tekşiruvni mahalliy anesteziya ostida bajariş mumkinligini qayd etadi, davolaş operatsiyalari esa odatda umumiy narkoz bilan ötkaziladi.

Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, oçiq operatsiyaga nisbatan laparoskopiyada oğriq kamroq, qon yöqotiş ozroq, operatsiyadan keyingi çandiqlar kiçik, tiklaniş esa tezroq böladi. ÖzME'ga köra, laparoskopik operatsiyadan söng bemorlar şifoxonada odatda 3–4 kun yotadi. Inglizça Vikipediyaga köra, eng jiddiy xavf troakarni qorin böşliğiga kiritiş paytida qon tomirlari yoki içaklarning şikastlanişi bilan boğliq, ammo bunday holatlar kam uçraydi.