Polinevrit

Polinevrit (yunonça «poly» — «köp» va «neuron» — «nerv» sözlaridan), hozirgi tibbiy adabiyotda köproq polineyropatiya — qöl va oyoqlardagi köplab periferik nervlarning bir vaqtning özida kasallanişi. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, bu jarayon odatda tananing ikki tomonida simmetrik tarzda boşlanadi, avval qöl va oyoq panjalarini qamrab olib, asta-sekin yuqoriga tarqaladi; uning asosiy belgilari — mayda falajlar, sezgi buzilişi, töqimalar oziqlanişi va tomir faoliyatidagi özgarişlar.12

ÖzME'ga köra, polinevrit mustaqil kasallik sifatida yoki difteriya, dizenteriya kabi yuqumli kasalliklarning asorati sifatida yuzaga keladi. Uni spirtli içimliklar, margimuş, simob, qörğoşin bilan uzoq vaqt zaharlaniş, uy-rözğorda işlatiladigan kimyoviy vositalarni notöğri qöllaş, qandli diabet kabi moddalar almaşinuvi buzilişlari va vitaminlar yetişmasligi keltirib çiqarişi mumkin. Me'da-içak kasalliklarida nerv töqimasining oziqlanişi uçun zarur moddalarning sörilişi buzilganda ham kasallik boşlanadi.

Rusça Vikipediya polineyropatiyalarni orttirilgan va irsiy turlarga ajratadi. Orttirilganlari qatoriga yalliğlaniş va autoimmun (masalan, Giyen–Barre sindromi), qon tomir kasalliklari bilan boğliq, toksik (dorilar, zaharlar, alkogol ta'sirida) va metabolik şakllar kiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, nerv hujayrasining qaysi qismi zararlanganiga qarab aksonopatiya (nerv tolasining özi), miyelinopatiya (tolani örab turuvçi miyelin qobiq) va neyronopatiya (nerv hujayrasi tanasi) farqlanadi. Kasallik keçişiga köra ötkir (4 haftagaça), yarim ötkir (4–8 hafta) va surunkali (8 haftadan ortiq) bölişi mumkin.

ÖzME'ga köra, kasallik qöl va oyoq panjalarida «çumoli yurgandek» uvuşiş, jimirlaş sezgisi bilan boşlanadi. Keyinroq issiq havoda ham qöl-oyoq muzlaydi, oğriydi va uvuşadi. Kasallik zöraygan sari oyoqlar holsizlanib, yuriş qiyinlaşadi, bemor qölida narsani tuta olmay qoladi. Qöl va oyoq muskullari kuçsizlanib ozadi, sezgi buziladi. Inglizça Vikipediya kuçsizlik, karaxtlik va açişib oğriş tuyğusini asosiy belgilar sifatida keltiradi; ayrim hollarda jarayon vegetativ nerv tizimini ham qamrab oladi.

Davolaş, avvalo, kasallik sababini bartaraf etişga qaratiladi. ÖzME'ga köra, ötkir davrda bemor örinda yotib davolanişi kerak; dori-darmonlardan taşqari fizioterapiya va davolaş badantarbiyasi buyuriladi, surunkali şakllarda kurortlarda davolaniş tavsiya etiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, sabab yöqotilsa, zararlangan nerv tolalari qayta tiklanişi mumkin, biroq natija dastlabki zararning qança davom etgani va qanday oğirlikda bölganiga boğliq.

Polinevritning oldini oliş uçun yuqumli kasalliklar va moddalar almaşinuvi buzilişlarini öz vaqtida davolaş, zaharli moddalar bilan işlaşda xavfsizlik qoidalariga rioya qiliş va spirtli içimliklarni suiiste'mol qilmaslik muhim.