Gingivit

Gingivit (lotinça gingiva — «milk» va -it — yalliğlaniş qöşimçasi) — tiş milki şilliq qavatining yalliğlanişi. Inglizça Vikipediyaga köra, bu tişni tutib turuvçi töqimalarni yemirmaydigan, ya'ni hali qaytar kasallik bölib, parodont kasalliklarining eng köp uçraydigan şaklidir. Öz vaqtida davolanmasa, gingivit parodontitga ötişi mumkin; parodontitda esa milk va tiş atrofidagi suyak töqimasi yemirilib, oxir-oqibat tişlar tuşib ketadi. Inglizça Vikipediyada ta'kidlanişiça, har qanday parodontitdan oldin albatta gingivit böladi.1

Inglizça Vikipediyaga köra, gingivitning asosiy sababi tiş yuzasiga yopişgan bakteriyalar qatlami — tiş karaşi (blyaşka). Karaş tişlar orasidagi tirqişlarda, milk egatlarida, tiş toşi va notöğri qöyilgan plomba yoki protezlar atrofida töplanadi; undagi bakteriyalar ajratadigan zaharli moddalar milkda yalliğlaniş uyğotadi.

ÖzME gingivitni keltirib çiqaruvçi boşqa omillarni ham sanaydi: me'da-içak, nafas, yurak-tomir va nerv tizimi kasalliklari, qon kasalliklari, yuqumli kasalliklar, vitamin yetişmovçiligi (avitaminoz), simob va qörğoşin kabi oğir metallar tuzlaridan zaharlaniş. Ba'zan antibiotiklar yoki boşqa dorilar qabul qiliş ham sabab böladi. Gingivit hayz sikli buzilganda, homiladorlik va baloğatga yetiş davrida köproq uçraydi. Çirigan tiş qirrasi, notöğri qöyilgan tiş yoki protezning milkni jarohatlaşi, qattiq tiş çötkasi, kimyoviy moddalar va issiqdan kuyiş ham kasallikka olib kelişi mumkin.

Inglizça Vikipediyaga köra, gingivitda milk şişadi, yorqin qizil tusga kiradi, tegilganda oğriydi, tiş tozalaganda qonaydi, oğizdan noxuş hid keladi. ÖzME belgilariga qarab bir neça turini ajratadi:

• kataral gingivit — milk qizarib şişadi, oğriydi va salga qonaydi;
• yarali gingivit — milk çeti kulrang karaş bilan qoplanadi, ostida yara hosil böladi, oğizdan qölansa hid keladi, sölak oqişi kuçayadi, harorat kötariladi, jağ ostidagi limfa tugunlari kattalaşadi;
• gipertrofik gingivit — milk ösib, tişni qisman yoki butunlay qoplab oladi, lekin oğriq kam seziladi;
• atrofik gingivit — aksinça, milk kamayib, tiş ildizi oçilib qoladi.

ÖzME'ga köra, gingivitning ilk belgilari paydo bölişi bilan şifokorga murojaat qiliş zarur. Inglizça Vikipediyaga köra, oğiz böşliği gigiyenasi yaxşilansa, gingivit odatda butunlay tuzaladi. Kasallikning oldini oliş uçun tişlarni muntazam tozalaş, tişlar orasini tozalaydigan iplardan foydalaniş, vaqti-vaqti bilan stomatologga borib tiş toşini oldiriş va çirigan tişlarni davolatiş lozim. Gingivit ba'zan stomatit, ya'ni butun oğiz şilliq qavatining yalliğlanişi bilan birga keçadi.