Taxikardiya

Taxikardiya (yunonça «taçys» — «tez» va «kardia» — «yurak») — yurak qisqarişlari sonining tinç holatda minutiga 100 va undan ortiq martagaça köpayişi. Rusça Vikipediyaga köra, taxikardiya mustaqil kasallik emas, balki köplab kasalliklarda namoyon böladigan belgi (simptom)dir. Inglizça Vikipediya kattalar uçun tinç holatdagi 100 zarbadan ortiq yurak urişini taxikardiya deb qabul qilinişini, bolalarda esa bu çegara yoşga qarab ança yuqori ekanini qayd etadi: masalan, yangi tuğilgan çaqaloqda minutiga 160 dan, 8–11 yoşli bolada 130 dan ortiq uriş taxikardiya hisoblanadi.12

ÖzME'ga köra, soğlom odamlarda yurak urişi jismoniy va ruhiy zöriqişda, ovqatlangandan söng, tana holati keskin özgarganda, masalan yotgan joydan birdan turib ketganda tezlaşadi. Bunday holat fiziologik taxikardiya deyiladi. Tana harorati kötarilganda ham yurak tezroq uradi: ÖzME ma'lumotiça, isitma 37 darajadan oşsa, tomir urişi odatdagidan minutiga taxminan 8–10 zarbaga köpayadi. Patologik taxikardiya yurak-qon tomir va nerv tizimlari, içki sekretsiya bezlari kasalliklarida kuzatiladi. Inglizça Vikipediya uning sabablari qatorida kamqonlik, suvsizlaniş, qalqonsimon bez faoliyatining kuçayişi, qonda qand kamayişi, şok holatlari, xavotir va vahima, uyqusizlik, spirtli içimliklar va ayrim dorilarni ham sanaydi.

ÖzME'ga köra, yurak faoliyati juda özgaruvçan bölib, organizmning qon aylanişiga bölgan ehtiyojiga doim moslaşib turadi. Tabiiy şaroitda uni markaziy nerv tizimi sayyor (adaşgan) va simpatik nervlar orqali keladigan impulslar yordamida boşqaradi: simpatik nerv ta'sirlanganda yurak qisqarişlari soni ortadi.

Rusça Vikipediyaga köra, sinus tugunida impuls hosil bölişi yoki uning qorinçalarga ötkazilişi buzilganda sinus taxikardiyasi yuzaga keladi; u elektrokardiogramma orqali aniqlanadi. Yurak urişining tösatdan boşlanib, tösatdan töxtaydigan xurujlari paroksizmal taxikardiya deyiladi. ÖzME bunday xurujda yurak urişi minutiga 160–200 gaça, Rusça Vikipediya esa 150–300 gaça yetişini körsatadi. Paroksizmal taxikardiyaning bölmaça, tugun va qorinça şakllari farqlanadi; qorinça taxikardiyasi deyarli doim yurakning oğir kasalliklari, masalan miokard infarkti bilan boğliq böladi.

Rusça Vikipediyaga köra, yurak juda tez urganda qorinçalar qonga töla ulgurmaydi, natijada arterial bosim pasayadi va a'zolarga qon kamroq boradi. Bundan taşqari, yurakning öziga ham köproq kislorod kerak böladi, bu esa işemik kasallik va infarkt xavfini oşiradi. ÖzME'ga köra, yurak qisqarişlari ritmining tezlaşişi yurak muskulida moddalar almaşinuvi va qon aylanişini izdan çiqaradi. Inglizça Vikipediyaga köra, taxikardiya huşdan ketişga ham olib kelişi mumkin. Uning oldini oliş va davolaşda eng avval taxikardiyani keltirib çiqargan sabab bartaraf etiladi.