Söri

Söri — tokni yerdan kötarib östiriş uçun ustun, xoda va taxtalardan yasaladigan tayanç moslama. ÖzME'ga köra, u xalq tajribasi asosida vujudga kelgan va Özbekistonning Farğona, Qaşqadaryo, Samarqand hamda Toşkent viloyatlarida ayniqsa keng tarqalgan. Söri uzumçilikdagi an'anaviy tayanç turlaridan biri bölib, tokning baland va keng yoyilib ösişiga imkon beradi.

ÖzME tavsifiga köra, avval yerga tik ustunlar qöqiladi. Ularning taxminan 3–3,5 metr balandlikdagi qismidan bir tomonga qiya qilib yana 3–4 metr uzunlikdagi xodaça yoki taxtalar örnatiladi, bu xodalarning uçi esa alohida tirgak ustunlar bilan mahkamlanadi. Tik ustunlarga hamda sörining ustki qismiga 40–50 santimetr oraliq bilan ingiçka xodalar (bağazlar) boğlab çiqiladi. Natijada tok novdalari yoyiladigan, yuqoriga kötarilgan yaxlit panjara hosil böladi.

Bunday tayanç oddiy simli şpaleradan farqli ravişda tokka katta hajmda ösiş imkonini beradi. Söri ostida esa salqin soya paydo böladi, şu bois u xonadon hovlilarida ayni vaqtda dam oliş joyining soyaboni vazifasini ham ötaydi.

Söri ustida östirilgan tokning zang, madang va bir yillik novdalari atrofga keng tarqalib ösadi. ÖzME'ga köra, bunda barglar havo va quyoş nuridan yaxşiroq foydalanadi, ösimlikda assimilyatsiya, ya'ni fotosintez jarayoni kuçayadi. Buning natijasida uzum boşlari yiriklaşadi, mevaga rang yaxşi kiradi, şirasi köpayadi va kasalliklar bilan kamroq zararlanadi.

Sörida tokni östirişning takomillaştirilgan usulini özbek sohibkori Rizamat Musamuhamedov işlab çiqqani ÖzME'da alohida qayd etilgan. Bu usul mahalliy uzumçilik tajribasini umumlaştirgan va sörini xöjaliklarda keng qöllaşga xizmat qilgan.

Söri Markaziy Osiyo boğdorçiligida asrlar davomida şakllangan, iqlim şaroitiga moslaşgan amaliy usul hisoblanadi. Yozi issiq va quyoşli hududlarda tokni baland kötariş barglarni şamollatadi, uzum boşlarini yerdan uzoqlaştiradi va hosilni yiğişni qulaylaştiradi. Şuning uçun söri bugungi kunda ham xöjaliklarda, ham xonadonlarning tomorqa boğlarida keng qöllaniladi.