Reformatsiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Reformatsiya (lotinça «reformatio» — «özgartiriş, isloh qiliş») — 16-asr va 17-asr boşlarida Ğarbiy va Markaziy Yevropada yuz bergan keng diniy va ijtimoiy-siyosiy harakat. Rusça Vikipediyaga köra, u dastlab katolik çerkovini isloh qilişni maqsad qilgan bölsa, keyingi bosqiçda undan ajralib çiqişga va yangi xristian konfessiyasi — protestantizmning vujudga kelişiga olib kelgan.12
Boşlanişi
13Reformatsiyaning boşlanişi odatda 1517-yil bilan belgilanadi. Rusça Vikipediyaga köra, şu yil 31-oktabrda Martin Lyuter Vittenbergdagi qasr çerkovi eşigiga «95 tezis»ini qoqib qöygan; unda çerkovdagi suiiste'mollar, ayniqsa indulgensiya — gunohlardan foriğ qilinganlik haqidagi yorliqlarni sotiş qoralangan. ÖzME ham harakat Germaniyada Lyuterning katolik çerkoviga qarşi çiqişi bilan boşlanganini qayd etadi.
Asosiy ğoyalari
13ÖzME'ga köra, reformatsiya namoyandalari katolik çerkovi ierarxiyasini va ruhoniylarning vositaçilik rolini inkor etuvçi ğoyalarni ilgari surgan, katoliklar uçun muqaddas sanalgan rivoyat (an'ana) obröyini rad etgan, çerkovning yer boyliklariga egalik huquqiga qarşi çiqqan. Sovet davri adabiyotida harakat asosan feodal tuzumga qarşi kuraş sifatida talqin qilingan; ÖzME ham undagi ijtimoiy norozilik jihatini ta'kidlaydi. Bugungi tarixşunoslikda reformatsiya diniy, siyosiy va ijtimoiy omillar uyğunlaşgan murakkab jarayon sifatida körib çiqiladi.
Oqimlari
13ÖzME reformatsiyaning uç asosiy oqimini ajratadi:
- Şahar aholisi (byurgerlar) oqimi — Lyuter, Jan Kalvin va Ulrix Svingli kabi islohotçilar bilan boğliq. Kalvin Jenevada, Svingli esa Syurixda faoliyat yuritgan.
- Xalq oqimi — Tomas Myunser va anabaptistlar; ular çerkov islohotini ijtimoiy tenglik talabi bilan boğlagan.
- Qirol va knyazlar oqimi — dunyoviy hokimiyatni mustahkamlaş va çerkov yerlarini qölga kiritişga intilgan hukmdorlar manfaatini ifodalagan.
Rusça Vikipediyaga köra, protestantizm Yevropa böylab lyuteranlik, kalvinizm, anabaptizm va svinglianlik şaklida tarqalgan, Angliyada esa alohida yöl bilan anglikan çerkovi şakllangan. Keyinçalik protestantizm içida presviterianlik, metodizm, baptizm kabi köplab yangi yönalişlar paydo bölgan.
Oqibatlari
13ÖzME'ga köra, reformatsiya bayroği ostida 1524–1526-yillarda Germaniyada Dehqonlar uruşi bölib ötgan, Niderlandiya va Angliyadagi inqiloblar ham u bilan boğliq. Katolik çerkovi va iyezuitlar orden reformatsiyaga qarşi bir qator çoralar körgan; rusça Vikipediyaga köra, bu çoralar majmui kontrreformatsiya deb ataladi.
Rusça Vikipediya reformatsiya davrining yakuni sifatida odatda 1648-yilgi Vestfaliya sulhini körsatadi: bu kelişuv diniy bağrikenglik tamoyilini e'lon qilgan va şundan keyin din omili Yevropa siyosatida avvalgi hal qiluvçi ahamiyatini yöqotgan. Uning ma'lumotiga köra, 2010-yilda dunyoda protestantlar soni 800 milliondan oşgan.
Atamaning tor ma'nosi
13ÖzME'ga köra, «reformatsiya» atamasi tor ma'noda protestantizm ruhida ötkazilgan diniy islohotlarni ham anglatadi. Inglizça Vikipediyada harakat «Protestant reformatsiyasi» yoki «Yevropa reformatsiyasi» deb ham ataladi va u Ğarbiy xristianlikdagi eng yirik ilohiy va siyosiy bölinişlardan biri sifatida baholanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Reformatsiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3131 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAReformatsiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3131
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3131
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Реформацияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Reformationen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 179-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 179-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.