Muqallid
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muqallid (arabça — «taqlid qiluvçi») — özbek an'anaviy (xalq) teatrining janrlaridan biri, şuningdek bu janrdagi tomoşalarni ijro etuvçi san'atkor. Muqallid tomoşalarida qiziqçi quş va hayvonlarning ovozi va harakatlarini, turli toifadagi odamlarning xulq-atvori va gap-sözlarini, hayotdagi kulgili hodisalarni taqlid qilib körsatgan. Bu san'at masxarabozlik va qiziqçilik bilan çambarças boğliq bölib, töy, sayil va bayramlarda, bozor va maydonlarda ommaviy tomoşa sifatida ijro etilgan.
Turlari va ijro uslubi
13ÖzME muqallid tomoşalarini uç guruhga ajratadi:
- Hajviy muqallidlar — jamiyatdagi illatlarni kulgi ostiga oluvçi sahnalar; masalan, «Xum öğrisi», «Qimorbozlar», «Sudxör akam jon beradi».
- Parodiyalar — muayyan kasb, marosim yoki odatni kulgili qilib takrorlaş; «Uloqçilik», «Kelin tuşdi», «Yoğoç polvon», «Novvoylik» şular jumlasidan.
- Pantomimalar — sözsiz, faqat harakat bilan ijro etiladigan sahnalar, köpinça hayvon va quşlarga taqlid: «Kiyik öyin», «Törğay», «Bedana öyin».
ÖzME'ga köra, bu tomoşalarda gapdan köra ijroçining sahnadagi harakati, gavda holati, yuz ifodasi va nigohi muhimroq. Şu jihatdan muqallid janri aktyorning taqlid mahoratini, kuzatuvçanligini va improvizatsiya qobiliyatini birinçi öringa qöyadi.
Tarixi va namoyandalari
13Manbaga köra, muqallid juda qadim davrlarda şakllangan va Alişer Navoiy zamonida (15-asr) ança rivojlangan bölgan. Öşa davrda Xoja Dehdor, Ğiyosiddin Muhammad, Abdulla Devona kabi taqlidçilar nom qozongan.
19-asrning ikkinçi yarmi va 20-asr boşlarida Zokir eşon, Töla masxara, Mizrob masxara, Odil dupiyoza, Rizo kuyuk kabi san'atkorlar bu janrda katta muvaffaqiyatga erişgan. ÖzME qayd etişiça, sovet davrida Xorazm masxarabozlari — Matçon Baqay, Bobosari, Hayitboy masxaraboz va boşqalar şuhrat topgan. 20-asr oxiri va mustaqillik yillarida janr an'analarini Mirzabek Xolmedov, Hojivoy Tojiboyev, Obid Asomov va boşqa san'atkorlar davom ettirgan.
Muqallid san'ati özbek qiziqçilik maktabidan ajralmas bölgan. ÖzME'ning Yusufjon qiziq Şakarjonovga bağişlangan maqolasida qayd etilişiça, 19–20-asrlarning maşhur qiziqçisi muqallid, hajviy obraz yaratiş va askiyada tengsiz bölgan; demak, bu janr professional sahnaga ötgan san'atkorlar ijodida ham yaşab qolgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muqallid // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3141 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuqallid. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3141
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3141
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 6-jild, 895-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 895-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.