Idiosinkraziya

Idiosinkraziya (yunonça idios — «öziga xos» va synkrasis — «aralaşuv») — organizmning ayrim oziq-ovqat mahsulotlari yoki dori moddalariga tuğma, ortiqça sezuvçanligi; bunday modda kişining organizmiga tuşgaç, kutilmagan oğriqli reaksiya yuzaga keladi. ÖzME uni allergik holatlardan biri sifatida qaraydi, ammo rivojlaniş mexanizmi jihatidan allergiyadan farqlaydi. Rusça Vikipediyaga köra, hozir bu atama kam işlatiladi va ma'nosi ferment yetişmovçiligi bilan boğliq kasalliklar — fermentopatiyalarga yaqin.12

ÖzME'ga köra, idiosinkraziyaning rivojlanişida irsiy moyillik katta ahamiyatga ega. Rusça Vikipediyaga köra, uning asosida genetik jihatdan belgilangan, tuğma oşgan reaktivlik yotadi; bunda organizmda antitelolar hosil bölmaydi. Köpinça bunday holatlar organizmda modda almaşinuvining ayrim bosqiçlari yetişmasligi bilan izohlanadi: muayyan modda tuşganda tegişli ferment uni odatdagidek qayta işlay olmaydi.

ÖzME'ga köra, ayrim kişilarda sut, qulupnay, tuxum kabi ovqatlar, penitsillin, sulfanilamid preparatlari, piramidon, xinin, yod va brom kabi dorilar idiosinkraziya qözğaydi. Rusça Vikipediya bu röyxatga baliq, ikra, qisqiçbaqa, antibiotiklar va ayrim hayvonlar hidini ham qöşadi; uning ma'lumotiga köra, quyoş nuri, sovuq yoki jarohat kabi fizik omillar ham reaksiya qözğatişi mumkin.

ÖzME'ga köra, allergiyada organizmda antitelolar va sezgirlaşgan hujayralar paydo böladi, idiosinkraziyada esa bunday jarayon kuzatilmaydi: kişi sezuvçan bölgan modda organizmga kirişi bilanoq unga javob reaksiyasi boşlanadi. Rusça Vikipediyaga köra, şu sababli idiosinkraziya allergiyadan farqli ravişda modda bilan birinçi marta uçraşganda ham rivojlanişi mumkin, bir marta ötkazilgan reaksiya esa keyingi uçraşuvlarda sezgirlikni kamaytirmaydi.

Inglizça Vikipediya dori moddalariga bölgan kutilmagan reaksiyalarni alohida guruhga — «B turidagi» nojöya ta'sirlarga ajratadi. Ular kam uçraydi, oldindan bilib bölmaydi va dorining asosiy farmakologik ta'siridan farq qiladi; köpinça yangi dorilarni qöllaşda aniqlanadi.

ÖzME'ga köra, idiosinkraziya şilliq pardalarning qizarişi, eşakem toşişi, burun va badan qiçişişi, harorat kötarilişi bilan namoyon böladi. Oğir hollarda nafas qisişi, astmaga öxşaş hurujlar, qusiş va iç ketişi kuzatiladi. Rusça Vikipediyaga köra, boş oğriği, ruhiy qözğaliş, teri va şilliq pardalarning şişişi ham bölişi mumkin; bu belgilar qon aylanişi buzilişi, tomirlar devori ötkazuvçanligining ortişi va silliq muskullar spazmi bilan boğliq. ÖzME'ga köra, betoblik ba'zan bir zumda, ba'zan esa bir neça kundan keyin ötib ketadi.

Idiosinkraziya paydo bölganda uni keltirib çiqargan ovqat yoki dorini tark etib, şifokorga murojaat qiliş kerak. Rusça Vikipediyaga köra, asosiy profilaktika — organizm kötara olmaydigan modda bilan keyingi aloqadan saqlaniş.