Toqi Sarrofon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Toqi Sarrofon (forsça — «sarroflar toqi») — Buxorodagi 16-asrga oid me'moriy yodgorlik, şaharning gumbaz bilan yopilgan savdo inşootlaridan biri. Bu yerda asosan sarroflar — pul almaştiruvçi va mayda pul beruvçi savdogarlar faoliyat yuritgan, inşoot nomi ham şundan kelib çiqqan. Özbekça Vikipediyaga köra, yodgorlik Özbekiston moddiy-madaniy merosining köçmas mulk obyektlari milliy röyxatiga kiritilgan.1
Tarixi
13Toqi Sarrofon Buxoro xonligini Şayboniylar sulolasi boşqargan davrda qurilgan. ÖzME'ga köra, masjidga kiraverişdagi yozuvda quriliş 1534–1535-yillarda Ubaydullaxon hukmronligi davrida yakunlangani aytiladi, biroq bu yozuv atrofdagi boşqa binolarga ham tegişli bölişi mumkin. Özbekça Vikipediyaga köra, u Şayboniylar davrida Buxoroda barpo etilgan törtta yirik toqli savdo bozoridan biri hisoblangan.
ÖzME'ga köra, Şayboniylar davrida Buxoro xususiy tadbirkorlik, qarz beriş va pul almaştiriş markaziga aylangan. Şaharda sarroflar nomi bilan atalgan uylar, savdo gumbazi, karvonsaroy, masjid va hammom bölgan. Özbekça Vikipediyaga köra, «toq» atamasi arabçadan olingan va ravoq yoki yarim şarsimon tomni bildiradi; Buxoro xonligida usti yopiq bozorlar şu nom bilan atalgan.
Joylaşuvi va tuzilişi
13Inşoot Buxoro şahristonida ikki köça kesişgan çorraha ustida, qadimgi Şohrud ariği ustiga qurilgan. ÖzME uni Buxoroning savdo gumbazlari orasidagi eng kiçigi deb ataydi. Bino sakkiz qirrali, tarhi 25×24 metr. Gumbazining içki diametri 12 metr, taşqi gumbaz balandligi 16,55 metr; u törtta ravoq ustiga örnatilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, ravoqlar ostidan çorraha böylab yöl ötgan, köçalardan biri Registon tomon yönalgan. Gumbaz Buxoro me'morçiligiga xos «çorzamin» usulida qurilgan.
Bino pişiq ğişt, yoğoç, toş va ganç işlatilib barpo etilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, uning bezaklari bizgaça yetib kelmagan, faqat masjid kiriş yölagi ustida koşin qoldiqlari saqlangan.
ÖzME'ga köra, 16-asrning ikkinçi yarmida markaziy zalning törtta kesik burçagidan biriga masjid, ikkinçisiga Sarrofon hammomi, qolgan ikkitasiga sarroflar dökonlari tutaştirilgan. Şu tariqa Toqi Sarrofon savdo, ibodat va maişiy xizmat bir joyga jamlangan kiçik majmuaga aylangan. Bugungi kunda u Buxoroning tarixiy markazidagi boşqa toqlar bilan birga şaharning qadimiy savdo tizimini körsatib turuvçi muhim yodgorlik hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Toqi Sarrofon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3250 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAToqi Sarrofon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3250
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3250
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Toqi Sarrofonuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 8-jild, 597-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 597-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.