Fimoz

Fimoz (yunonça phimosis — «torayiş») — erkak jinsiy olati çekka terisining (kertmagining) torayişi, buning natijasida olat boşçasi töliq oçilmaydi. Holat bolalarda ham, kattalarda ham uçraydi; ba'zan u yoşga xos tabiiy holat, ba'zan esa kasallik oqibati hisoblanadi.1

ÖzME fimozni ikki guruhga ajratadi: tuğma (fiziologik) va orttirilgan. Ba'zi bolalarda 2–3 yoşgaça kuzatiladigan torayiş fiziologik fimoz deyiladi. Rusça Vikipediya bu holat yoşga qarab öz-özidan ötib ketişini raqamlarda körsatadi: yangi tuğilgan öğil bolalarning faqat 4 foizida çekka teri boşçani töliq oçişga yetarli darajada harakatçan böladi, olti oyliklarda bu körsatkiç 20 foizga, uç yoşda esa 90 foizga yetadi. Şu sababli uç yoşgaça bölgan bolalarda faqat şu belgi asosida operatsiya qiliş tavsiya etilmaydi; kuçli yalliğlaniş yoki siyişning qiyinlaşişi bundan mustasno.

Orttirilgan fimoz, ÖzME'ga köra, köpinça surunkali balanopostit (boşça va çekka terining yalliğlanişi) oqibatida paydo böladi, ayrim yuqumli jinsiy kasalliklar ham unga sabab bölişi mumkin. Rusça Vikipediya jarohatdan keyin hosil bölgan çandiqli fimoz va biriktiruvçi töqima elastikligining tuğma yetişmovçiligi bilan boğliq moyillikni ham qayd etadi. Unda fimozning tört darajasi ajratiladi: birinçisida boşça tinç holatda oçiladi, faqat erektsiyada qiyinlaşadi; sönggisida esa boşça umuman oçilmaydi va siydik tomçilab çiqadi.

Asosiy belgi — siyiş paytida siydikning çekka teri qopçasida töplanib, uni şişirişi va ingiçka oqim bilan çiqişi. ÖzME'ga köra, limfa tomirlari yöğonlaşişi, çov limfa tugunlarining kattalaşişi, harorat kötarilişi va holsizlik ham kuzatilişi mumkin; oğir hollarda siydik yöli kengayib yalliğlanadi. Bolalarda keçasi siyib qöyiş, kattalarda jinsiy hayotdagi qiyinçiliklar uçraydi.

Rusça Vikipediya fimozning xavfli asorati sifatida parafimozni körsatadi: tor çekka teri oçilgan boşçani qisib qoladi, boşça şişadi, kökaradi va kuçli oğriq beradi. Bu şoşilinç yordam talab qiladigan holat. Teri ostida smegma (bezlar ajratmasi) töplanişi ham yalliğlaniş jarayonlariga yöl oçadi.

ÖzME belgilar paydo bölişi bilan darhol şifokorga murojaat qilişni maslahat beradi. Şifokorga borguniça olatni kaliy permanganatning kuçsiz eritmasi bilan yuviş va iliq vanna qiliş mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, oğir hollarda çekka terini kesiş yoki olib taşlaş (sunnat) operatsiyasi bajariladi.