Vaza
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Vaza (fransuzça vase, lotinça vas — «idiş») — gul, meva va boşqa narsalar uçun möljallangan, ayni paytda bezak vazifasini ham bajaradigan badiiy idiş. U sopol, çinni, şişa, metall, toş kabi turli materiallardan yasaladi va köpinça naqş, rasm yoki börtma tasvirlar bilan bezatiladi. Rusça Vikipediyada vaza amaliy foydasi bilan birga estetik va badiiy qiymatga ham ega bölgan idiş sifatida ta'riflanadi; me'morçilikda işlatiladigan bezak vazalar vazon deb ham ataladi.1
Kelib çiqişi
13Rusça Vikipediyaga köra, vaza şakli kundalik idişlardan uzoq tadrijiy rivojlaniş natijasida miloddan avvalgi IV mingyillikda şakllana boşlagan. Uning paydo bölişida kulolçilik çarxi muhim rol öynagan: aylanadigan stolda loydan idiş yasaş simmetrik şakl, bir tekis qalinlikdagi devor va silliq sirt olişga imkon bergan. Milodiy I asrdan boşlab şişa puflaş nayçasi ixtiro qilinib, şişa vazalar ham yasala boşlangan.
Antik davrda
13ÖzME'ga köra, vaza yasaş va bezaş antik san'atda muhim örin egallagan. Rassom tayyor idişga naqş yoki tasvir işlagan, söngra uni qora lok bilan qoplagan; vazalar qoliplar yordamida ham yasalgan. Rusça Vikipediyada qadimgi yunon vaza rassomligi alohida ta'kidlanadi: idişlardagi rasmlar qahramonlar haqidagi afsonalar, diniy va dafn marosimlari, sport musobaqalari hamda kundalik hayot manzaralarini tasvirlab, ellin dunyosining «suratli izohi» vazifasini bajaradi. Bunday vazalarning boy töplamlari Luvr, Britaniya muzeyi, Ermitaj va boşqa yirik muzeylarda saqlanadi. ÖzME yunonlarning bu san'ati keyinçalik Yevropada vaza yasaş va bezaş uçun namuna bölganini qayd etadi.
Örta Osiyoda
13ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda ham qadimdan köza, xum, amfora kabi vaza turlari yasalib, naqş va tasvirlar bilan bezatilgan. Arab istilosidan keyin ular asosan uslublaştirilgan ösimliksimon va geometrik (girih) naqşlar bilan bezalgan. Hozirgi Özbekistonda çinni zavodlari va kulollik ustaxonalarida badiiy jihatdan qimmatli, tasvirlar va taniqli kişilar portreti işlangan vazalar köplab tayyorlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Vaza // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3270 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVaza. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3270
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3270
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Вазаru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 7–8-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 7–8-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.