Assalomu alaykum

Assalomu alaykum (arabça — «sizga tinçlik va omonlik bölsin») — musulmonlar uçraşganda bir-biriga aytadigan salomlaşuv iborasi. Unga «Va alaykum assalom» («Sizga ham tinçlik bölsin») deb javob qaytariladi. Bu ibora islom odobining muhim qismi bölib, özbek tilida ham eng keng tarqalgan salomlaşiş şaklidir.1

Inglizça Vikipediyaga köra, «salom» sözining arablarda salomlaşuv sifatida işlatilişi kamida VI asrga borib taqaladi, uning qadimgi som tillaridagi öxşaşlari esa — oromiyça šlāmā ʿalḵōn va ibroniyça şalom aleyxem — ança qadimiy davrlarga oid. Ibora Qur'onda yetti marta «salāmun ʿalaykum» şaklida keladi. Islom an'anasiga köra, bu salomlaşuv birinçi inson Odam alayhissalomdan boşlangan. Inglizça Vikipediyada ibora arab tilida söylaşuvçi musulmon bölmaganlar orasida ham qöllanişi, söylaşuv nutqida esa qisqa «salom» şakli keng tarqalgani qayd etiladi. Uning kengaytirilgan şakli — «Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh» («Sizga tinçlik, Allohning rahmati va barakasi bölsin»).

ÖzME'ga köra, salom tanigan va tanimagan musulmonlarga birdek beriladi. Odob qoidasiga köra, yoşi kiçik kişi kattaga, ulovdagi odam piyodaga, yurib ketayotgan kişi ötirganga, oz sonli kişilar köpçilikka salom beradi. Bir guruh odamlar huzuriga kirib ötirganda ham salom aytiladi. Inglizça Vikipediyada Qur'on oyatiga tayanib, uyga kirganda ham salom beriş tavsiya etilişi keltiriladi. ÖzME salomni boşqalar eşitadigan qilib, muloyim ohangda aytiş lozimligini ta'kidlaydi.

Islom fiqhiga köra, salom beriş sunnat, unga javob qaytariş esa vojib hisoblanadi. Hadislarda salomni keng yoyiş odamlar örtasida özaro mehr-muhabbat paydo qiladigan amal sifatida tilga olinadi.

ÖzME salomni özaro muomala va munosabatning boşlanişi deb ta'riflaydi: u suhbatga iliqlik, samimiyat va oçiqlik bağişlaydi, odamlar orasidagi gina-kuduratlarni yöqotişga xizmat qiladi. Özbek xalqida kattalarga hurmat va kiçiklarga mehr yuzasidan salom-alik qiliş muhim axloqiy mezon bölib qolgan.