Kaptaj
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Kaptaj (lotinça capto — «uşlayman, tutaman») — yer osti suvlarini oçiş, ularni yer yuzasiga çiqariş va uzoq muddat davomida barqaror körsatkiçlar bilan foydalanişni ta'minlaydigan muhandislik-texnik tadbirlar va inşootlar majmui. Rusça Vikipediyaga köra, bu atama fransuzça captage sözi orqali kirgan va yer osti suvlaridan taşqari neft hamda tabiiy gazni yer yuzasiga çiqariş inşootlariga nisbatan ham işlatiladi.1
Vazifasi
13ÖzME'ga köra, kaptajning asosiy maqsadi — suv manbaidan foydalanişda suv sarfi, kimyoviy tarkib va harorat kabi körsatkiçlarni optimal darajada saqlaş. Inşootlar gidrogeologik şaroitga, suv tarkibiga, texnik va sanitariya talablariga, foydalaniş tartibi va maqsadiga qarab loyihalanadi. Rusça Vikipediyaga köra, içimlik, sanoat, mineral va geotermal suvlarni oliş uçun qurilgan inşootlarga nisbatan köpinça «suv oliş inşootlari» atamasi qöllanadi; Rossiyaning quriliş me'yorlarida esa kaptaj yer osti suvlari yer yuzasiga çiqadigan joyda ularni tutib olib yiğadigan inşoot (toş uyumi, quduq yoki xandaq) sifatida ta'riflanadi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, içimlik suvini tutib oliş inşootlari qadimdan ma'lum: Qadimgi Rimning hammomlari va akveduklari bunga misol böla oladi. ÖzME'ga köra, Janubi-Şarqiy Osiyo, Örta Osiyo va Kavkazortida tarqalgan qadimiy kaptaj inşootlaridan biri — koriz. Koriz toğ etaklaridagi yer osti suvlarini bir-biri bilan yer osti kanali orqali tutaşgan quduqlar tizimi yordamida yer yuzasiga oqizib çiqaradi va suvning buğlanib ketişini kamaytiradi.
Zamonaviy kaptaj inşootlari
13Hozirgi kaptaj inşootlari asosan burği quduqlaridan iborat bölib, ular konstruksiyasi va turiga köra xilma-xil. ÖzME'ga köra, yer yuzasiga yaqin joylaşgan suvli qatlamlardan suv olişda kaptajning eng sodda turi — şaxtasimon quduqlardan foydalaniladi. Bosim ostida favvora bölib otilib çiqadigan yer osti suvlari va namakoblardan foydalaniş esa iqtisodiy jihatdan ayniqsa samarali hisoblanadi, çunki ularni yer yuzasiga kötariş uçun qöşimça energiya sarflaş talab etilmaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kaptaj // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3276 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKaptaj. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3276
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3276
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Каптажru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 137-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 137-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.