Termiz tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Termiz tumani — Özbekistonning Surxondaryo viloyatidagi tuman, mamlakatning eng janubiy hududi. Markazi — Uçqizil şaharçasi. Tuman tarixiy Termiz şahri atrofidagi yerlarni egallaydi va Amudaryo orqali Afğoniston bilan çegaradoş.12
Tarixi va ma'muriy tuzilişi
1,3ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil 29-sentabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1938-yilda u Buxoro viloyati tarkibidagi Surxondaryo okrugiga kirgan, 1941-yildan esa Surxondaryo viloyati tarkibida. ÖzME tumanda beş qişloq fuqarolar yiğini — Pattakesar, Paxtaobod, Uçqizil, Xotinrabot va Yangiariq borligini qayd etadi.
Geografiyasi va tabiati
1,3Tuman janub va ğarbdan Afğoniston, şarqdan Tojikiston, şimoldan viloyatning Angor va Jarqörğon, şimoli-ğarbdan Muzrabot tumanlari bilan çegaradoş. Rusça Vikipediyaga köra, janubdagi qöşnisi — Afğonistonning Balx viloyati, şarqdagisi — Tojikistonning Xatlon viloyati. Maydoni 0,86 ming km².
ÖzME'ga köra, hududning şarqiy qismini Hisor tizmasining davomi bölgan Töyintoğ va Kaykitoğ, Xotinrabot va Qiziriq çöllari, Qoraqir, Uçqizil va Kattaqum massivlari hamda Eski Termiz adirlari egallaydi; bu yerlar yaylov sifatida foydalaniladi. Janubiy va ğarbiy qismi Amudaryo va Surxondaryo sohillaridan iborat. Hududda neft topilgan. Ösimliklardan saksovul, çerkez, yantoq, daryo böylarida yulğun, jiyda, terak va qamiş ösadi, Amudaryo vodiysida töqayzorlar bor. Tuman hududida Surxondaryo qöriqxonasi joylaşgan.
Iqlimi keskin kontinental va juda issiq: iyulning örtaça harorati 31,4°, eng yuqori harorat 48° gaça yetadi. Janubi-şarqda ekinlarga zarar yetkazuvçi «Afğon şamoli» esadi. ÖzME'ga köra, uzoq va issiq yoz ingiçka tolali paxta, xurmo, hatto şakarqamiş va sitrus mevalar yetiştiriş imkonini beradi. Zang, Ğalaba va Amu-Zang kanallari hamda Uçqizil suv ombori qurilgan.
Aholisi
1,3ÖzME'ga köra, 2004-yilda aholi 78,6 ming kişi bölgan, ularning 80,2 foizi özbeklar; turkman, tojik va boşqa millat vakillari ham yaşaydi. Rusça Vikipediyaga köra, 2015-yil 1-yanvarda aholi 97 183 kişiga yetgan, uning asosiy qismi qişloqlarda istiqomat qiladi.
Xöjaligi
1,3Tuman xöjaligining asosiy tarmoqlari — paxtaçilik, ğallaçilik, çorvaçilik, mevaçilik, polizçilik va sabzavotçilik. ÖzME'ga köra, Özbekistonda ingiçka tolali paxta yetiştiriş ilk bor aynan şu tumanda sinab körilgan. Tumanda Paxtaçilik ilmiy-tadqiqot institutining Surxondaryo filiali işlab, «Termiz» turkumidagi ingiçka tolali navlar yaratilgan. 2004-yilda 13 ming gektar suğoriladigan yerda dehqonçilik qilingan.
Madaniyati va tarixiy yodgorliklari
1,3ÖzME'ga köra, tumanda «Jayronxona» balneologik şifoxonasi va tibbiy tiklaniş institutining Termiz filiali bor; davolaşda mineral suv, qum vannalari va dorivor ösimliklardan foydalaniladi. 1990-yilda balandligi 368 m bölgan teleminora işga tuşirilgan.
Tuman hududida umumiy maydoni 300 gektarga yaqin Eski Termiz xarobalari saqlangan. Bundan taşqari, Qoratepa, Çingiztepa, Qirqqiz qal'asi xarobalari, Zulkifl mozori, Xöja Röşnoiy maqbarasi, Hakim at-Termiziy va Sulton Saodat me'moriy majmualari, Kokildor ota xonaqohi kabi yodgorliklar mavjud. Ular Termiz atrofini Örta Osiyoning muhim tarixiy-me'moriy markazlaridan biriga aylantiradi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Termiz tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3278 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATermiz tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3278
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3278
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Термезский районru.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Termiz tumaniuz.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 314–315-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 314–315-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.