Amudaryo harbiy flotiliyasi

Amudaryo harbiy flotiliyasi — Amudaryoda faoliyat körsatgan harbiy daryo kemalari birlaşmasi. Bu nom ikki xil birlaşmaga nisbatan qöllanadi: Rossiya imperiyasi harbiy idorasiga qaraşli flotiliya (1880-yillar oxiridan 1918-yilgaça) va fuqarolar uruşi davrida sovet hokimiyati tomonidan tuzilgan flotiliya (1920–1921). Har ikkalasining bazasi Çorjöy (hozirgi Turkmanobod) şahrida bölgan.1

ÖzME'ga köra, flotiliya 1888-yilda Zakaspiy harbiy temir yölini Çorjöy va Samarqandgaça qurişni ta'minlaş, rus harbiy garnizonlarini oziq-ovqat va jihozlar bilan ta'minlaş hamda quriliş materiallarini taşiş uçun tuzilgan. Rusça Vikipediya uning taşkil topgan yilini 1887 deb körsatadi va vazifalari qatoriga suv yöllarini talonçilikdan himoya qilişni ham kiritadi.

Rusça Vikipediyaga köra, 1883-yilda Orol flotiliyasi tugatilgaç, uning ayrim barjalari va maşinalari Çorjöyga keltirilib, Amudaryo flotiliyasiga berilgan. 1886-yilda flotiliya uçun «Sar» va «Saritsa» nomli buksir-yölovçi paroxodlari va ikki yuk barjasi buyurtma qilingan; 1888-yildan ular Petro-Aleksandrovsk (hozirgi Törtköl) va Kerki oraliğida qatnay boşlagan.

ÖzME'ga köra, XX asr boşlarida flotiliya 9 paroxod, buğ bilan yuradigan katerlar va barjalardan iborat bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1901-yilda uning tarkibida 9 paroxod, 2 buğ kateri va 18 barja bölgan; 1905–1908-yillarda kemalar yiliga örtaça 77 marta qatnab, 17 ming yölovçi va 530 ming pud yuk taşigan. 1917-yil noyabrda flotiliya xodimlari sovet hokimiyati tomoniga ötgan, 1918-yil iyulda esa flotiliya tarqatib yuborilgan.

ÖzME'ga köra, fuqarolar uruşi yillarida Amudaryoda sovet flotiliyasi qayta tuzilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1920-yil fevralda Turkiston frontining mahalliy qismi sifatida tuzilgan, 1920-yil aprel–noyabrda Orol harbiy flotiliyasi tarkibida alohida otryad bölgan, 1921-yil yanvardan esa mustaqil flotiliyaga aylangan. Uning tarkibida 8 kanoner qayiq, 2 kater va 19 yordamçi kema bölgan; kanoner qayiqlarning bir qismi Volgadan va Onega flotiliyasidan temir yöl orqali keltirilgan. Flotiliya qöşin va yuk taşiş bilan birga Turkiston frontining Buxoro amirligi qöşinlari va mahalliy qurolli guruhlarga qarşi harakatlarida qatnaşgan.

Rusça Vikipediyaga köra, Amudaryo suvining tarkibida qum köp bölgani uçun motorli kemalarni işlatiş juda qiyin kelgan: sovutiş tizimlari tez tiqilib qolgan, nasoslar taxminan 40 soat işlagaç işdan çiqqan. Flotiliya 1921-yil noyabrda tarqatilgan.