Sirroz

Sirroz (yunonça kirrhos — «sarğiş, malla rang») — içki a'zoning asosiy işçi töqimasi (parenximasi) asta-sekin biriktiruvçi töqima bilan almaşinib, a'zo qattiqlaşişi, çandiq bosişi va şakli buzilişi bilan keçadigan surunkali kasallik holati. Sirroz jigar, öpka, buyrak va boşqa parenximatoz a'zolarda uçrasa-da, eng köp tarqalgani — jigar sirrozi.12

ÖzME'ga köra, kasallik nomi xasta jigarning sarğiş tusga kirişi bilan boğliq. Inglizça Vikipediyaga köra, «sirroz» atamasini 1819-yilda fransuz şifokori Rene Laennek öz maqolasida taklif qilgan, garçi kasallikning özi undan ança oldin ma'lum bölgan: uning ilk ma'lum tavsifi miloddan avvalgi 5-asrda Gippokratga tegişli.

ÖzME sirrozning sabablari sifatida yuqumli kasalliklar, zaharlaniş (intoksikatsiya), moddalar almaşinuvining buzilişi va turli yalliğlaniş jarayonlarini sanaydi. Kasallangan a'zoda avval hujayralarning distrofik özgarişi va nekrozi, ya'ni töqimaning nobud bölişi kuzatiladi. Ölgan parenxima örnini biriktiruvçi töqima egallaydi, bu töqima çandiqqa aylanadi, ayrim joylarda esa tartibsiz tiklaniş (regeneratsiya) öçoqlari paydo böladi. Natijada a'zo odatda kiçrayadi, ba'zan esa kattalaşadi, ziçlaşadi va yuzasi notekis, ğadir-budur tus oladi.

Organiga qarab sirrozning alohida nomlari bor: buyrakdagi şakli nefrotsirroz, öpkadagisi pnevmotsirroz deb ataladi. Unga yaqin jarayon skleroz deb yuritiladi.

Rusça Vikipediyaga köra, jigar sirrozi — jigar parenximasining qaytmas tarzda fibroz biriktiruvçi töqimaga almaşinişi bilan keçadigan surunkali kasallik. Uning eng köp uçraydigan sabablari — alkogolni uzoq va köp iste'mol qiliş hamda B, C va D virusli gepatitlar; kamroq hollarda öt yöllari kasalliklari, yurak yetişmovçiligi, dorilar va kimyoviy moddalar bilan zaharlaniş, irsiy almaşinuv kasalliklari sabab böladi. Erkaklarda ayollarga nisbatan taxminan uç barobar köp uçraydi va köproq 40 yoşdan keyin rivojlanadi.

Inglizça Vikipediyaga köra, kasallik oylar va yillar davomida sekin rivojlanadi. Dastlab holsizlik, iştahaning pasayişi, ozib ketiş, köngil aynişi kuzatiladi; keyinroq teri qiçişi, oyoqlar şişişi, qorin böşliğida suyuqlik yiğilişi, sariqlik paydo böladi. Ağir asoratlari qatoriga jigar ensefalopatiyasi, qizilöngaç tomirlaridan qon ketişi va jigar saratoni kiradi. Sirrozning özini davolaydigan maxsus usul yöq, ammo uni keltirib çiqargan sabablarni davolaş kasallik zörayişini sekinlaştiradi; ağir hollarda jigar köçirib ötkaziladi. Gepatit B ga qarşi emlaş şu virus sabab böladigan sirrozning oldini oladi.

Şu manbaga köra, 2015-yilda dunyoda sirroz bilan 2,8 million atrofida kişi kasallangan va 1,3 million kişi uning oqibatida vafot etgan.