Gonkong
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Gonkong (xitoyça 香港, kanton tilida Hēunggóng; rasmiy nomi — Xitoy Xalq Respublikasining Gonkong maxsus ma'muriy rayoni; ÖzME'da Syangan) — Xitoy Xalq Respublikasi tarkibidagi maxsus ma'muriy hudud. U Xitoyning janubiy qirğoğida, Janubiy Xitoy dengizi sohilida, Şenjen şahridan janubda joylaşgan. Gonkong orolini, Kovlun (ÖzME'da Szyulun) yarimorolini va Yangi hududlarni öz içiga oladi. Bugungi kunda u dunyoning eng yirik moliya markazlaridan biri hisoblanadi.1
Nomi
13Inglizça Vikipediyaga köra, hudud nomi ilk bor 1780-yilda lotin harflarida qayd etilgan va dastlab Gonkong oroli janubidagi kiçik qöltiqni anglatgan. Nom kanton tilidagi «hēung góng» birikmasidan kelib çiqqan deb hisoblanadi va «xuşböy bandargoh» yoki «isiriq (tutatqi) bandargohi» deb tarjima qilinadi.
Geografiyasi
13Hududning qirğoq çiziği qöltiqlar bilan kuçli parçalangan, sohil bölab köplab mayda qoyali orollar bor. ÖzME ma'lumotiça, Gonkong 235 ga yaqin orolni qamrab oladi. Inglizça Vikipediyaga köra, umumiy maydoni 2755 km² atrofida bölib, şundan qariyb 1114 km² quruqlik, qolgani esa suv akvatoriyasi; ÖzME bu raqamlarni mos ravişda 2905 va 1095 km² deb bergan. Yer yuzasi toğli, eng baland nuqtasi — Tay Mo Şan çöqqisi (957 m). Iqlimi mussonli, nam subtropik: ÖzME'ga köra, yanvarda örtaça harorat 15–16°, iyulda 25–27° atrofida, yiliga 2000 mm gaça yoğin yoğadi.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, hozirgi Gonkong hududi miloddan avvalgi 3-asr oxiridan Xitoy davlati tarkibida bölgan. 1840–1842-yillardagi Angliya — Xitoy uruşi (inglizça Vikipediyada Birinçi afyun uruşi) davomida Gonkong orolini inglizlar egallagan va 1842-yilgi Nankin şartnomasiga köra u Britaniya mulkiga aylangan. 1856–1860-yillardagi uruşdan söng Kovlun yarimorolining janubiy qismi ham Britaniyaga ötgan. 1898-yilda Pekinda imzolangan konvensiyaga binoan Buyuk Britaniya Yangi hududlarni 99 yil muddatga ijaraga olgan.
Ikkinçi jahon uruşi yillarida, 1941–1945-yillarda, Gonkongni Yaponiya bosib olgan, 1945-yil 30-avgustda esa hudud yana Britaniya boşqaruviga qaytgan. 1949-yilda tuzilgan Xitoy Xalq Respublikasi uning mustamlaka maqomini tan olmagan. Muzokaralar natijasida 1984-yil 19-dekabrda Xitoy — Britaniya qöşma deklaratsiyasi imzolangan. Inglizça Vikipediyaga köra, unga köra Xitoy topşirilgandan keyin 50 yil davomida Gonkongning iqtisodiy va siyosiy tizimini saqlab qoliş majburiyatini olgan. Hudud 1997-yil 1-iyulda, 156 yillik Britaniya hukmronligidan söng, Xitoyga qaytarilgan.
Boşqaruvi
13Gonkong «bir davlat — ikki tuzum» tamoyili asosida boşqariladi: materik Xitoydan farqli ravişda unda öziga xos iqtisodiy va siyosiy tizim saqlanib qolgan. ÖzME'ga köra, mudofaa va taşqi siyosatdan boşqa barça masalalarni hududning öz organlari mustaqil hal qiladi. Ijroiya hokimiyatni ma'muriyat boşliği boşqaradi, qonun çiqaruvçi organ — Qonunçilik kengaşi, alohida sud tizimi ham mavjud. Inglizça Vikipediyaga köra, topşirilgandan keyingi siyosiy munozaralar asosan hududning demokratik rivojlanişi va markaziy hukumatning «bir davlat — ikki tuzum» tamoyiliga rioya qilişi atrofida boradi. Rasmiy tillar — xitoy va ingliz tillari, aholining köpçiligi kanton tilida gaplaşadi. Pul birligi — Gonkong dollari.
Aholisi
13ÖzME 1998-yil uçun aholini 6,68 million kişi deb körsatgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2023-yilda aholi soni qariyb 7,5 million kişiga yetgan; Gonkong aholi ziçligi böyiça dunyoda eng yuqori hududlardan biri. 2021-yilgi ma'lumotga köra, aholining 91,6 foizi xitoylar, qolganlari filippinlik, indoneziyalik, janubiy osiyolik va boşqa millat vakillari. Aholi orasida buddizm, daosizm, konfutsiylik, xristianlik, islom va hinduizm tarafdorlari bor.
Iqtisodiyoti
13Gonkong xöjaligi uzoq vaqt savdo vositaçisi vazifasini bajarişi ta'sirida şakllangan: hududda tabiiy resurslar kam, ammo çuqur suvli qulay bandargohlari bor. ÖzME'ga köra, 1990-yillarda sanoat asosan keltirilgan xom aşyo bilan işlagan, töqimaçilik, tikuvçilik, soat va öyinçoq işlab çiqariş yetakçi tarmoqlar bölgan, mahsulotning katta qismi eksport qilingan. Yalpi içki mahsulotning asosiy ulişi savdo, transport, moliya, suğurta va köçmas mulk xizmatlariga töğri kelgan.
Inglizça Vikipediyaga köra, Gonkong Nyu-York va Londondan keyin dunyodagi uçinçi global moliya markazi, eng yirik eksportçilar va importçilar qatoridagi hudud. Gonkong dollari dunyoda eng köp savdo qilinadigan valyutalar orasida töqqizinçi örinda turadi. Şahar osmonöpar binolar soni böyiça dunyoda birinçi, turar joy narxi esa eng qimmat bozorlardan biri hisoblanadi; aholi daromadi yuqori bölsa-da, tengsizlik sezilarli. Gonkong — dunyoda eng köp sayyoh keladigan şaharlardan biri.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gonkong // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3338 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGonkong. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3338
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3338
Manbalar
1 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Hong Kongen.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.