Kontraktura

Kontraktura (lotinça contractura — «tortiliş», «qisqariş») — böğimdagi harakatning vaqtinça yoki doimiy çeklanib qolişi: oyoq-qöl böğimda töliq bukilmaydi yoki töliq yozilmaydi. ÖzME bu holatning xalq orasidagi nomini «çanğak» deb körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, kontraktura teri va paylarning çandiq bilan tortilişi, muskul yoki böğim kasalliklari, oğriq refleksi va boşqa sabablar natijasida yuzaga keladi.12

ÖzME'ga köra, kontrakturaning asosiy körinişi — böğimning yozilmay yoki bukilmay qolişi, biroq aylanma va yon tomonga harakatlar ham çeklanişi mumkin. Rusça Vikipediya qaysi harakat çeklanganiga qarab bukuvçi, yozuvçi, yaqinlaştiruvçi, uzoqlaştiruvçi va aylanma kontrakturalarni ajratadi. Inglizça Vikipediyaga köra, kasallikda odatda elastik bölgan muskul va pay toqimasi örnini çöziluvçanligi past biriktiruvçi toqima (fibroz) egallaydi; natijada toqima qisqarib qotadi, böğim qiyşayadi va harakat butunlay yöqolişi mumkin.

ÖzME kontrakturalarni tuğma va orttirilgan turlarga ajratadi. Tuğma kontraktura rivojlaniş nuqsonlari bilan boğliq bölib, a'zo şakli özgarganiça qoladi; bunga maymoq oyoq misol böla oladi. Orttirilgan kontraktura köpinça böğim şikastlanişi yoki kasalligi, kuyiş çandiqlarining tortilişi, muskullar jarohati natijasida paydo böladi. Boş miya zararlanişida, masalan, insultda muskullarni harakatga keltiruvçi nervlar falajlanişi ham kontrakturaga olib keladi.

Rusça Vikipediya kontrakturalarni ikki katta guruhga — passiv (strukturaviy) va faol (nevrogen) turlarga böladi. Passiv kontrakturada böğimning özida yoki uning atrofidagi toqimalarda — muskul, pay, teri, fassiyalarda mexanik tösiq bor. Nevrogen kontrakturada esa mahalliy tösiq bölmaydi: asab tizimining buzilişi ayrim muskul guruhlarini uzoq vaqt taranglikda uşlab turadi. Bunday kontraktura dastlab beqaror bölib, asab tizimi işi tiklansa yöqolişi mumkin, vaqt ötişi bilan esa turğun tus oladi. Inglizça Vikipediya qön aylanişi buzilişi (Folkmann kontrakturasi), uzoq harakatsizlik, muskullar nomutanosibligini ham sabablar qatorida sanaydi.

Rusça Vikipediyaga köra, kontraktura böğim içi va atrofidagi siniş, çiqiş, lat yeyiş, kuyiş va öq jarohatlarining eng köp uçraydigan asoratidir. Davolaş umumiy va mahalliy tadbirlarni öz içiga oladi: massaj, davolovçi jismoniy maşqlar, fizioterapiya, kerak bölganda jarrohlik. Inglizça Vikipediyaga köra, spastik holatlarda jismoniy terapiyaning asosiy maqsadi kontraktura rivojlanişining oldini oliş hisoblanadi.