Aliment
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Aliment (lotinça alimentum — «oziq, boqim») — qonun yoki tomonlarning kelişuviga köra bir şaxs öz qaramoğidagi boşqa şaxsning ta'minoti uçun tölaydigan mablağ. Rusça Vikipediyaga köra, aliment tölaş majburiyati qonunda nazarda tutilgan asosiy holatlar — ota-onaning voyaga yetmagan farzandi, voyaga yetgan farzandning keksa ota-onasi, er-xotinning bir-biri oldidagi majburiyatlari; aliment ixtiyoriy ravişda yoki sud qarori bilan majburan undirilişi mumkin.1
Majburiyatning asoslari
13ÖzME'ga köra, aliment majburiyatlari nikoh, qarindoşlik, ota-onalik, farzandlikka oliş va bolani tarbiyaga oliş munosabatlaridan kelib çiqadi. Özbekistonda ular 1998-yil 30-aprelda qabul qilingan Oila kodeksi va boşqa qonun hujjatlari bilan tartibga solinadi. Ota-ona voyaga yetmagan bolalarini ta'minlaşi şart va bu borada ikkalasining burçi teng. Ota-ona bu majburiyatni ixtiyoriy bajarmasa, aliment sud qarori bilan undiriladi. Agar ota-ona örtasida kelişuv bölmasa va ulardan birortasi sudga murojaat qilmasa, vasiylik va homiylik organlari bola manfaatini közlab da'vo qözğatişga haqli.
Miqdori
13ÖzME'ga köra, kelişuv bölmagan hollarda sud ota yoki onaning oylik iş haqi va boşqa daromadidan bitta bola uçun törtdan bir, ikki bola uçun uçdan bir, uç va undan ortiq bola uçun yarim qismini undiradi. Bu uluşlar tomonlarning moddiy va oilaviy ahvolini hisobga olib kamaytirilişi yoki köpaytirilişi mumkin, biroq har bir bola uçun aliment qonunda belgilangan eng kam iş haqining uçdan biridan kam bölmasligi lozim. Rusça Vikipediyaga köra, Rossiya Oila kodeksida ham aynan şunday uluşlar — 1/4, 1/3 va 1/2 — belgilangan, aliment esa daromad sifatida soliqqa tortilmaydi.
Aliment daromadga nisbatan uluş yoki qat'iy pul summasi sifatida belgilanişi mumkin. Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj voyaga yetgan bolalar uçun u odatda qat'iy summada tayinlanadi. Bolaning oğir kasalligi yoki jarohati kabi favqulodda holatlarda ota-ona qöşimça xarajatlarda ham iştirok etişi kerak.
Farzandlarning ota-ona oldidagi burçi
13Majburiyat ikki tomonlama: ÖzME'ga köra, voyaga yetgan va mehnatga layoqatli farzandlar mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj ota-onasini ta'minlaşi va ularga ğamxörlik qilişi şart. Ota-onaning davlat yoki nodavlat muassasasi qaramoğida ekani bu burçdan ozod qilmaydi. Oila kodeksi er-xotin, sobiq er-xotin, boşqa qarindoşlar va oila a'zolarining aliment majburiyatlarini ham alohida bölimda belgilaydi.
Tölaş tartibi va javobgarlik
13Aliment tölovçi uni ixtiyoriy ravişda yoki arizasiga binoan iş joyi, pensiya, nafaqa yoki stipendiya oladigan joyi orqali tölaydi. ÖzME'ga köra, iş beruvçi tölovçining iş yoki yaşaş joyi özgargani haqida uç kun içida xabar berişi kerak. Sud qarori bilan belgilangan alimentni jami uç oydan ortiq tölamaslik Özbekiston Jinoyat kodeksiga köra jinoiy javobgarlikka sabab böladi: ÖzME naşr etilgan davrda bu qilmiş uçun jarima, axloq tuzatiş işlari yoki qamoq jazosi nazarda tutilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Rossiyada aliment undiriş haqidagi da'volar davlat bojidan ozod qilinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aliment // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3506 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAliment. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3506
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3506
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Алиментыru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 324–326-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 324–326-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.