Çiğatoy oqtepasi

Çiğatoy oqtepasi — Toşkent hududidagi arxeologik yodgorlik, istehkomli qişloq xarobasi. ÖzME'ga köra, u 5–8- va 10–11-asrlarga oid bölib, Toşkentning şimoli-ğarbida, Kaykovus kanali böyida joylaşgan. Yodgorlik Toşkent vohasidagi «oqtepa» deb ataluvçi bir qator qadimiy tepaliklardan biri hisoblanadi.1

ÖzME'ga köra, yodgorlikning markaziy qismi — ark xarobasi tik yon bağirli tepalik körinişida saqlanib qolgan. Uning diametri taxminan 30 metr, balandligi 6–8 metrga yetadi. Ark atrofida qişloq joylaşgan bölib, u mustahkam mudofaa devori bilan öralmagan. Hozir yodgorlik hududi tepalik şaklida saqlanib qolgan.

ÖzME'ga köra, yodgorlikni dastlab 1927-yilda N. G. Mallitskiy, 1940-yilda esa M. Ye. Voronets qayd etgan. 1968-yilda uni Toşkent arxeologiya ekspeditsiyasi tekşirgan. Rusça Vikipediyaga köra, Mallitskiy 1920-yillarda şahar tarixini örgangan tadqiqotçilardan bölgan, Voronets esa Toşkent va uning atrofida kuzatişlar olib borgan.

Rusça Vikipediyada bu yodgorlik «Çagatay Aktepa» nomi bilan Toşkent vohasining ikkinçi bosqiçda özlaştirilgan yodgorliklari qatorida tilga olinadi. Unga köra, bu guruh yodgorliklari asosan Jun — Salar — Qorasuv suğoriş tizimi böyida, qisman esa Bozsuv — Qoraqamiş tizimida joylaşgan; vohadagi ilk dehqonçilik manzilgohlari ham şu kanallar böylab vujudga kelgan. Bu guruhdagi şaharça va qişloqlar — Yunusobod Oqtepa, Sağbon Oqtepa, Çilonzor Oqtepa, Xonobodtepa va boşqalar — milodiy 5–6-asrlarda asos solingan. 6–7-asrlarda mintaqa gullab-yaşnagan: kiçik manzilgoh va qal'alar savdo va hunarmandçilik markazlariga aylangan, Şoş vohasi esa söğd madaniyatining markazlaridan biri bölgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 8-asr örtalarida arablar istilosi paytida voha şahar va qişloqlari deyarli butunlay vayron etilgan va hayot bu yerda 10-asr örtalarigaça söngan. Keyinroq oldingi bosqiçlarda paydo bölgan ayrim manzilgohlarda hayot qayta tiklangan. ÖzME körsatgan sanalar — 5–8 va 10–11-asrlar — Çiğatoy oqtepasining tarixi ham aynan şu umumiy manzaraga mos kelişini körsatadi: unda hayot ilk örta asrlarda boşlanib, arab istilosidan keyin uzilgan va 10-asrda qayta tiklangan.