Avanssena
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
Avanssena (fransuzça avant-scène — «sahna oldi»), peşsahna — teatr sahnasining tomoşabinlarga eng yaqin turgan oldingi qismi: parda va orkestr örni oraliğidagi maydonça. Rusça Vikipediyaga köra, avanssena quti şaklidagi sahnada portal arkasi kengligida, sahnaning «qizil çiziği» deb ataluvçi çegaradan rampagaça bölgan joyni egallaydi. Brokgauz va Efron ensiklopedik luğatida esa u proscenium devorlaridan birinçi kulisagaça çözilgan, rampa va suflyor örnini öz içiga olgan qism sifatida ta'riflangan.12
Vazifasi
13ÖzME'ga köra, avanssenadan opera va balet spektakllarida ayniqsa keng foydalaniladi. Drama tomoşalarida esa u parda yopiq turgan paytda ötadigan kiçik sahnalar uçun xizmat qiladi. Rusça Vikipediyaga köra, bunday qisqa epizodlar spektaklning asosiy köriniş va pardalarini bir-biriga boğlab turadi. ÖzME qayd etişiça, avanssenadan örinli foydalaniş parda ortida dekoratsiyalarni tez almaştiriş imkonini beradi va voqealar uzilmasdan rivojlanadi.
Ayrim rejissyorlar asosiy harakatni ham ataylab avanssenaga olib çiqib, öyin maydonini portal arkasidan taşqariga kengaytirganlar. Bu usul aktyorni tomoşabinga yaqinlaştiradi va sahna bilan zal orasidagi masofani qisqartiradi.
Tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, «proscenium» sözi yunonça «proskenion» — «sahna binosi oldidagi joy» degan ma'noni anglatadi. Ellinistik davr yunon teatrlarida proskenion yakka aktyorlar çiqiş qiladigan tor, baland supa bölgan, xor va musiqaçilar esa uning oldida va pastida — orkestrada turgan. Hozirgi ma'nodagi portal arkasi qadimgi teatrlarda bölmagan; doimiy teatrda saqlanib qolgan ilk haqiqiy portal arkasi Italiyaning Parma şahridagi Farneze teatrida (1618) uçraydi. Barokko davrida musiqaçilar uçun orkestr çuqurligi joriy etilgan va sahnaning oldingi qismi tomoşabin zaliga yanada yaqinlaşgan.
ÖzME'ga köra, 17-asrda Yevropada badavlat zodagonlar spektaklni bevosita avanssenada ötirib kuzatgan.
Özbek teatrida
13ÖzME'ga köra, özbek rejissyorlari sahnaning butun sathidan, jumladan avanssenadan ham faol foydalanadi. Xususan, rejissyor B. Yöldoşev avanssenani tomoşabinlar zali bilan boğlab, voqealar joyini kengaytirişga erişgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Avanssena // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3531 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAvanssena. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3531
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3531
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Авансценаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Prosceniumen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 80–81-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 80–81-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.