Manba (daryo)

Manba (gidrologiyada) — daryo yoki soyning boşlanadigan, ya'ni suv yiğilib doimiy oqimga aylanadigan joyi. ÖzME'ga köra, daryo muzlik, qorlik, buloq yoki botqoqlikdan boşlanişi mumkin, köpinça esa manba deb doimiy özan paydo bölgan nuqta ataladi. Rusça Vikipediyaga köra, geografik xaritada manba odatda şartli nuqta bilan körsatiladi; daryo böylab uning qarşi tomoni — quyiliş joyi.12

Rusça Vikipediyaga köra, manba köpinça buloqdan suv oladigan jilğaning boşi, muzlikning oxiri, köl yoki botqoqlik böladi. Botqoqlikdan boşlanadigan daryolarda doimiy özanli oçiq oqim paydo bölgan nuqta manba deb qabul qilinadi. Inglizça Vikipediyaga köra, manba ba'zan muzlik erişidan hosil bölgan suvlar, ba'zan esa ançagina keng botqoqlik bölişi mumkin. Manbadagi oqimlar odatda kiçik va sovuq suvli böladi, çunki ular soyada qoladi va yaqinda erigan qor yoki muz suvi bilan töyinadi. Manba köpinça suvayirğiç yaqinida joylaşadi.

Köp irmoqli daryo tizimida manbalar ham köp böladi. ÖzME'ga köra, ulardan quyiliş joyidan eng uzoqdagisi va eng sersuvi boş manba hisoblanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, geograflar daryo uzunligini hisoblaşda odatda eng uzun irmoqni kuzatib boradi va xaritalardagi nomlardan qat'i nazar, uning boşini daryo manbai deb hisoblaydi. Masalan, Nilning manbai Viktoriya kölidan çiqiş joyi emas, balki şu kölga quyiladigan eng katta daryo — Kagera boşi deb belgilanadi. Bu ta'rifga köra, köl yoki ikki irmoqning qöşiliş joyi haqiqiy manba hisoblanmaydi.

Ba'zan daryoning asosiy özani va uni hosil qilgan oqimlar turli nomlar bilan ataladi. ÖzME misol tariqasida Amudaryoni (Panj va Vaxş qöşilişidan), Sirdaryoni (Norin va Qoradaryodan) va Zarafşonni (Mastçoh va Fondaryodan) keltiradi. Rusça Vikipediyaga köra, Şimoliy Dvina Suxona va Yug, Amur Şilka va Argun, Ob esa Biya va Katun daryolarining qöşilişidan boşlanadi. Bunday hollarda daryoning gidrografik uzunligi haqida gapiriladi: u asosiy daryo uzunligi bilan uni hosil qilgan oqimlardan manbai eng uzoqda joylaşganining uzunligi yiğindisiga teng.