Paxtaçi tumani

Paxtaçi tumani — Samarqand viloyatining ğarbiy qismidagi ma'muriy tuman, markazi — Ziyovuddin şaharçasi. ÖzME'ga köra, tuman ilk bor 1935-yil 9-fevralda Narpay tumani hududining bir qismida Paxtakor tumani nomi bilan tuzilgan, 1963-yilda yana Narpay tumaniga qöşib yuborilgan va 1973-yil 12-aprelda Paxtaçi tumani nomi bilan qayta ajratilgan. Maydoni 1370 km². Özbekça Vikipediyaga köra, 2026-yil 1-aprel holatida tumanda 157,2 ming kişi yaşagan, maydoni böyiça u viloyatda törtinçi örinda turadi.12

Tuman şarqda Narpay tumani, janubda Nurobod tumani, şimol, şimoli-ğarb va ğarbda esa Navoiy viloyatining Xatirçi, Navoiy va Navbahor tumanlari bilan qöşni. ÖzME 2003-yil holatida tumanda bitta şaharça (Ziyovuddin) va sakkizta qişloq fuqarolari yiğini bölganini qayd etadi. Rusça Vikipediya 2011-yilgi bölinişda yetti şaharça va sakkiz qişloq fuqarolari yiğinini, özbekça Vikipediya esa hozirgi kunda 59 ta mahalla fuqarolar yiğinini sanaydi.

ÖzME'ga köra, Zarafşon tizmasining davomi bölgan Zirabuloq va Ziyovuddin toğlari tuman hududini ikki qismga ajratadi: janubda suğorilmaydigan keng Qarnob çöli, şimolda esa Zarafşon vodiysining suğoriladigan çap sohil tekisligi yotadi. Tumanning şimolidan Zarafşon daryosi oqib ötadi, biroq uning özani past bölgani uçun suv oliş qiyin. Şu sababli ekinlar asosan Narpay kanali orqali suğoriladi; kanalning 370 dan ortiq tarmoği bor, daşt qismida esa suv nasoslar yordamida yuqoriga kötariladi.

Iqlim keskin kontinental: yiliga 230–250 mm yoğin tuşadi, bahor iliq va seryoğin, yozda harorat 42–45° gaça kötariladi, iyulning örtaça harorati 28°. Qişda ayrim kunlari sovuq −30° ga yetadi. Tuproqlar asosan böz tuproq, Zarafşon qayirida esa yer osti suvlari yuza bölgani tufayli botqoq-ötloq tuproqlar hosil bölgan. Qarnob çölida saksovul va efemer ösimliklar, Zarafşon töqaylarida esa qirğovul, jayra, qobon, tulki, çiyaböri kabi hayvonlar uçraydi.

Aholining köpçiligi özbeklar, şuningdek, rus, tatar, qozoq, tojik, koreys, qirğiz va ukrain xalqlari vakillari ham yaşaydi. ÖzME 2003-yilda tumanda 114,6 ming kişi yaşaganini körsatadi. Özbekça Vikipediyaga köra, keyingi yillarda şahar aholisi 30 ming, qişloq aholisi 127,3 ming kişini taşkil etgan, urbanizatsiya darajasi 19,1 foiz.

Tuman xöjaligi qişloq xöjaligiga ixtisoslaşgan, uning yetakçi tarmoği — paxtaçilik. Suğoriladigan yerlarda paxta, don, poliz, sabzavot, beda va yem-xaşak ekinlari yetiştiriladi; çorvaçilik va pillaçilik ham rivojlangan. ÖzME'ga köra, 2003-yilda tumanda 14 şirkat va 600 dan ortiq dehqon-fermer xöjaligi, bir qöşma korxona, kiçik korxonalar va aksiyadorlik jamiyatlari faoliyat körsatgan.

ÖzME ma'lumotiça, tumanda 47 umumiy ta'lim maktabi, uç kasb-hunar kolleji, 45 kutubxona, 17 madaniyat uyi va sakkizta stadion bölgan. Aholiga tört kasalxona, qişloq vraçlik va feldşer-akuşerlik punktlari hamda dorixonalar xizmat körsatgan.