Vokaliz
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Vokaliz (lotinça «vocalis» — unli tovuş, jarangdor) — söz işlatilmasdan, unli tovuşlar, böğinlar yoki solfedjio bilan kuylanadigan musiqa asari yoki uning bir qismi. ÖzME'ga köra, vokaliz ikki xil vazifani bajaradi: birinçidan, u ovozni şiradorlaştiriş va xonanda mahoratini oşirişga xizmat qiluvçi etyud, ya'ni ovoz maşqi; ikkinçidan, konsertda ijro etiladigan mustaqil asar. Rusça Vikipediyaga köra, vokaliz xonanda uçun, çolğuçi uçun etyud qanday ahamiyatga ega bölsa, xuddi şunday ahamiyatga ega.12
Tarixi
13Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, vokaliz XVIII asr örtalarida paydo bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1755-yilda Jan-Antuan Berar «Kuylaş san'ati» nomli töplamida Lyulli va Ramo kabi kompozitorlarning sözsiz qöşiqlarini ovoz texnikasini egallaş uçun maşq sifatida jamlagan. XIX asrga kelib vokalizlar asosan maxsus öquv maqsadida yozila boşlagan va fortepiano jöroviga qöyilgan. Bu davrda Juzeppe Konkone, Frans Abt, Luiji Lablaş vokalizlari ayniqsa ommalaşgan.
ÖzME'ga köra, öquv vokalizlarini J. Konkone, G. Panofka, M. Glinka, A. Varlamov kabi kompozitorlar yaratgan. Rusça Vikipediyaga köra, XX asr ikkinçi yarmida sovet kinosida vokalizlar keng qöllana boşlagan.
Konsert vokalizlari
13XX asr boşida vokaliz mustaqil konsert janriga aylangan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning taniqli namunalari orasida Gabriel Fore va Moris Ravelning vokaliz-etyudlari, Sergey Raxmaninovning soprano uçun «Vokaliz»i (1912), Nikolay Metnerning sonata-vokaliz va syuita-vokalizi, Eytor Vila-Lobosning «Braziliya baxianasi № 5» asari, Reyngold Glierning koloratura soprano va orkestr uçun konserti (1943) bor. Şu davrda orkestr asarlarida va kino musiqasida sözsiz xor ham rang-baranglik vositasi sifatida qöllangan.
ÖzME özbek kompozitorlarining ham bu janrdagi asarlarini qayd etadi: V. Uspenskiyning «Vokaliz»i, Ik. Akbarovning «Hamza» kinofilmi uçun yozgan «Zulfiya vokalizi», M. Leviyevning «Sözsiz qöşiq» asari, B. Giyenkoning ovoz va orkestr uçun konserti.
Xususiyatlari
13Rusça Vikipediyaga köra, vokalizlarga lirik ruh, kuyçanlik, köpinça minor lad xos. Hozirgi vaqtda vokaliz faqat ovoz uçun emas, turli çolğu asboblarida ham ijro etiladi, çunki u ijroçiga asbob ovozining gözalligini va kantilena mahoratini namoyiş qiliş imkonini beradi. Janrning sonata-vokaliz, syuita-vokaliz, qöşiq-vokaliz kabi xilma-xil şakllari mavjud.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Vokaliz // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3686 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAVokaliz. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3686
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3686
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Вокализru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Vocal warm-up (Vocalise)en.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 226-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 226-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.