Qoraözak tumani

Qoraözak tumani (qoraqalpoqça Qaraózek) — Özbekiston tarkibidagi Qoraqalpoğiston Respublikasining ma'muriy birligi. Tuman markazi — Qoraözak şaharçasi. ÖzME'ga köra, tuman 5,9 ming km² maydonni egallaydi va Amudaryoning quyi oqimida, asosan qumli tekisliklarda joylaşgan.12

ÖzME tumanning tuzilgan yili sifatida 1928-yilni körsatadi, rusça Vikipediyada esa 1930-yil qayd etilgan. Ikkala manbaga köra, 1959-yil martda tuman tugatilib, hududi Taxtaköpir tumaniga qöşilgan. Tuman 1975-yilda (ÖzME'ga köra, 26-noyabrda) qayta tiklangan.

Qoraözak tumani şimolda Möynoq tumani, ğarbda Çimboy, Kegeyli va Nukus tumanlari, janub va janubi-şarqda Amudaryo va Beruniy tumanlari, şarqda Taxtaköpir tumani bilan çegaradoş. Yer yuzasi asosan tekis. Şimoli-şarqiy qismini Beltov qirlari qumliklari, janubdagi katta hududni Toşquduq qumliklari egallaydi. Janubiy çekkasida Sulton Uvays toği kötarilgan, uning eng baland nuqtasi — Qoraçinğil (485 m). Janubiy çegarasi böylab Amudaryo oqadi.

ÖzME'ga köra, iqlim keskin kontinental: yozi issiq, qişi sovuq. Yanvarning örtaça harorati −5° dan −8° gaça, eng past harorat −35° gaça tuşadi; iyulda örtaça 26–28°, eng issiq kunlarda 42° bölişi mumkin. Sovuqsiz davr 195–200 kun davom etadi. Yillik yoğin juda kam — taxminan 110 mm, asosan qiş va bahorda yoğadi. Xöjaliklar Quvonişjarma kanali tizimiga mansub Yesimözak, Köközak va Markaziy kanallardan suv oladi. Tuproqlar ötloqi-böz, qumloq-böz, ötloqi-botqoq va şörxok turlardan iborat. Tabiiy ösimliklar orasida şöra, ajriq, buğdoyiq, qamiş, qumli yerlarda şuvoq, juzğun va saksovul uçraydi. Hayvonot dunyosida kaltakesak, toşbaqa, ilon, kemiruvçilar, çiyaböri, börsiq, jayron, tulki, burgut kabi quşlar bor.

ÖzME ma'lumotiga köra, 2005-yilda tumanda 44,2 ming kişi yaşagan, ulardan 12,3 mingi şaharça, 31,9 mingi qişloq aholisi; har km² ga örtaça 7,5 kişi töğri kelgan. Aholining asosiy qismi qoraqalpoqlar, özbeklar va qozoqlar, şuningdek ruslar, koreyslar va tatarlar ham bor. Tumanda bitta şaharça va sakkizta ovul fuqarolari yiğini mavjud. Rusça Vikipediyada 2011-yil boşidagi holat böyiça ular Olğabos, Berdaq nomidagi, Yesimözak, Dosnazarov, Qoraözak, Qöyboq, Madaniyat va Sobir Kamolov nomidagi ovullar deb sanab ötilgan.

ÖzME'ga köra, tuman qişloq xöjaligining asosiy tarmoği — paxtaçilik, undan taşqari çorvaçilik, şolikorlik va ipakçilik ham rivojlangan. 2005-yilda 14,8 ming ga ekin maydonining 3,3 ming ga qismiga paxta, 7,9 ming ga qismiga don ekilgan, sabzavot va poliz ekinlari ham yetiştirilgan. 500 dan ortiq fermer xöjaligi faoliyat körsatgan. Çorvaçilikda qoramol, qöy-eçki, yilqi va tuya boqiladi. Sanoat korxonalaridan paxta tozalaş zavodi, paxta qabul qiliş punktlari, don qabul qiliş boşqarmasi, quriliş taşkilotlari va kiçik biznes korxonalari bor; elektr energiyasi Taxiatoş issiqlik elektr stansiyasidan keladi.

Tumanda 32 umumta'lim maktabi va litsey, musiqa maktablari, qişloq xöjaligi kasb-hunar kolleji, madaniyat uylari va kutubxonalar, 210 örinli kasalxona va qişloq tibbiyot punktlari işlaydi. Qoraözakdan Xalqobod orqali Nukusgaça bölgan 72 km lik yölda avtobus va yönalişli taksilar qatnaydi.