Doniyolbiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Doniyolbiy (1720 — 1785, Buxoro) — manğit uruğidan çiqqan nufuzli biy, otaliq; 1758–1785-yillarda Buxoro xonligini amalda boşqargan hukmdor. ÖzME'ga köra, u Buxoro hukmdori Muhammad Rahimning katta amakisi bölgan. Rusça Vikipediya uni manğitlar sulolasining ikkinçi vakili sifatida tilga oladi: Doniyolbiy xon unvonini olmagan, otaliq mansabi bilan kifoyalangan, uning avlodlari esa keyinçalik amir unvoni bilan hukmronlik qilgan.1
Kelib çiqişi va dastlabki faoliyati
13Rusça Vikipediyaga köra, Doniyolbiy manğit zodagoni Xudoyorbiy oilasida tuğilgan; uning akasi Muhammad Hakimbiy Abulfayzxon saroyida devonbegi va otaliq lavozimlarini egallagan. Doniyolbiyning özi 1740-yildan Karmana va Miyonkol hokimi bölgan, 1757-yilda Hisor viloyati ham unga topşirilgan.
Hokimiyat tepasida
131758-yilda Muhammad Rahim vafot etgaç, uning öğli bölmagani sababli taxtga voyaga yetmagan nabirasi Foziltöra ötqazilgan, Miyonkol hokimi Doniyolbiy esa unga otaliq etib tayinlangan. Bu qarordan norozi bölgan viloyat hokimlari, kenagas, yuz, bahrin, burqut va saroy qabilalari boşliqlari markaziy hokimiyatga qarşi isyon kötarib, ÖzME'ga köra 10 ming kişilik qöşin bilan Buxoroga yuruş qilgan. Doniyolbiy ular bilan kelişuvga erişgan: Foziltöra taxtdan tuşirilib, örniga aştarxoniylar avlodidan Abulğozi ötqazilgan (1758–1785). Rusça Vikipediyaga köra, yangi xon faqat nomigagina hukmdor bölgan, barça işlar otaliq qölida qolgan.
Siyosiy ahvol
13Doniyolbiy davrida ham özaro nizolar töxtamagan: Karmana, Öratepa, Nurota, Şerobod, Boysun va boşqa joylardagi mahalliy kuçlar poytaxt hokimiyatidan çiqişga uringan. ÖzME'ga köra, 1781-yilda Rossiya savdo bitimi tuzişni taklif qilganda, otaliq uni 92 özbek qabilasi boşliqlarining roziligisiz imzolay olmasligini bildirgan; bu holat markaziy hokimiyatning Muhammad Rahim davridagiga qaraganda ança zaiflaşganini körsatadi. Rusça Vikipediyaga köra, Doniyolbiy davrida Rossiya va Usmonli imperiyasi bilan aloqalarni mustahkamlaşga harakat qilingan.
Qöşinni ta'minlaş uçun joriy etilgan qöşimça soliqlar poytaxtdagi hunarmand va savdogarlarni norozi qilgan. 1784-yilda Buxoroda qözğolon boşlanib, ÖzME ma'lumotiça, unda mingga yaqin kişi halok bölgan. Natijada Doniyolbiy hokimiyatni şaharliklar orasida obröli bölgan öğli Şohmurodga (1785–1800) topşirişga majbur bölgan. Şohmurod otasi kiritgan soliqlarni bekor qilib, davlatni birlaştiriş va markazlaştiriş siyosatini davom ettirgan.
Şaxsiyati va merosi
13Manğitlardan bölgan buxorolik tarixçi Muhammad Yoqub Doniyolbiyni saxiy va muruvvatli hokim sifatida tasvirlagan, ammo uning davlat moliyasi bilan kam qiziqqanini, har bir işni boşlaşdan oldin bilimdon kişilar bilan maslahatlaşganini ham qayd etgan. ÖzME'ga köra, uning davrida Buxoroda Xalifa Xudoydod majmuasining (masjid, madrasa, sardoba va maqbara, 1777) qurilişi boşlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Doniyolbiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3763 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADoniyolbiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3763
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3763
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Даниял-бийru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 359-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 359-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.