Yevropa valyuta bitimi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Yevropa valyuta bitimi (inglizça European Monetary Agreement) — Yevropa mamlakatlari örtasida valyuta munosabatlari, qisqa muddatli kreditlaş va köp tomonlama özaro hisob-kitoblar böyiça hamkorlik haqidagi kelişuv. ÖzME'ga köra, u Yevropa tölov ittifoqiga a'zo davlatlar tomonidan 1955-yil 5-avgustda tuzilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bitimni Parijda 17 ta Yevropa davlati imzolagan va u 1972-yilgaça amalda bölgan.12
Kelib çiqişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Ikkinçi jahon uruşidan keyin Yevropa iqtisodiyoti oğir tanglikka uçragan: savdo hisob-kitoblari yagona zaxira valyutasi bölgan AQŞ dollarida olib borilar, Yevropada esa dollar yetişmas edi. Bu muammoni yengillaştiriş uçun Yevropa iqtisodiy hamkorlik taşkiloti 1950-yil 1-iyulda Yevropa tölov ittifoqini tuzgan. Ittifoq savdo bitimlarini hisobga olib, pul ötkazişni oy oxirigaça keçiktirar, ikki tomonlama savdodan köp tomonlama savdoga ötişga yordam berar edi. Uning faoliyati davomida a'zolar örtasidagi savdo hajmi ikki baravardan ziyod oşgan.
ÖzME'ga köra, Yevropa valyuta bitimi 1958-yil dekabrida — tölov ittifoqi tugatilib, köpçilik a'zo davlatlarning valyutalari erkin almaşinadigan qilinganidan keyin kuçga kirgan.
Maqsadi va mexanizmi
13ÖzME bitimning asosiy maqsadini köp tomonlama hisob-kitoblarni yuritiş orqali davlatlar örtasidagi iqtisodiy aloqalarni rivojlantiriş deb belgilaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, bitim a'zolarga öz valyutalarini bevosita almaştiriş imkonini bergan va erkin savdoga xizmat qilgan. Tölov ittifoqidan farqli ravişda, u har bir mamlakatning almaşuv kursini alohida muvofiqlaştirgan, a'zolar bir-biridan oladigan qisqa muddatli qarzlar hajmini kamaytirgan; kredit beriş va köp tomonlama hisob-kitoblar avtomatik yoki majburiy bölmagan.
ÖzME'ga köra, hisob-kitob işlarini Bazeldagi xalqaro bank bajargan; Inglizça Vikipediya uni Xalqaro hisob-kitoblar banki deb ataydi. Ittifoq davridagi kabi bitim ham a'zo davlatlarning kurs siyosati va tölov balansini muntazam kuzatib boruvçi boşqaruv organiga ega bölgan.
Natijalari
13Inglizça Vikipediyaga köra, valyutalarning erkin almaşinuvi köplab valyuta çeklovlari va import kvotalarining bekor qilinişiga olib kelgan, bu esa a'zo mamlakatlarda savdo, bandlik va iqtisodiy ösişni rağbatlantirgan. Şu bilan birga, Yevropada valyutalarning töliq erkin almaşinuviga faqat 1980-yillar oxirida erişilgan. Bitim keyinçalik Yevropaning yagona valyutasi va umumiy markaziy banki sari borgan yöldagi dastlabki qadamlardan biri sifatida baholanadi.
ÖzME'ga köra, 1973-yilga kelib Iqtisodiy hamkorlik va rivojlaniş taşkiloti doirasida Yevropa valyuta hamkorligi fondi taşkil etilgan va unga Direktorlar kengaşi rahbarlik qilgan. Inglizça Vikipediya bitimning tugatilişini Xalqaro valyuta fondi taklif etgan kengroq imkoniyatlar bilan izohlaydi. Bitimning vorislari sifatida 1979-yilda boşlangan Yevropa valyuta tizimi va 1987-yilda kuçga kirgan Yagona Yevropa akti tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Yevropa valyuta bitimi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3781 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAYevropa valyuta bitimi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3781
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3781
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: European Monetary Agreementen.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: European Payments Unionen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 3-jild, 11-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 11-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.