Petrodvorets

Petergof (1944–1997-yillarda Petrodvorets deb atalgan) — Rossiyadagi şahar, Fin qöltiğining janubiy sohilida joylaşgan, saroy-boğ ansambli va favvoralari bilan dunyoga maşhur sobiq imperator qarorgohi. ÖzME uni Petrodvorets nomi bilan, Sankt-Peterburg şahar ma'muriyatiga böysunadigan şahar sifatida tasvirlaydi. Rusça Vikipediyaga köra, Petergof hozir Sankt-Peterburgning Petrodvorets tumani tarkibidagi şahar maqomidagi munitsipal tuzilma bölib, Sankt-Peterburgdan temir yöl orqali 29 km ğarbda joylaşgan. U yirik sayyohlik, ilmiy va ta'lim markazi hisoblanadi.1

Rusça Vikipediyaga köra, «Petergof» nomi nemisça bölib, «Pyotr hovlisi» ma'nosini anglatadi va 1705-yildan ma'lum. 1944-yil 27-yanvarda şahar Petrodvorets deb qayta nomlangan: urişdagi vayronagarçiliklardan keyin nemisça nom oğir qabul qilingan edi. 1997-yilda Sankt-Peterburgning ma'muriy tuzilişi haqidagi qonunga kiritilgan özgartişlar bilan Petrodvorets ikkiga — Petergof şahri va Strelna posyolkasiga ajratilgan, şahar esa eski nomini qaytarib olgan. Temir yöl bekatlari Noviy Petergof va Stariy Petergof nomlarini bu davrda ham saqlab qolgan.

ÖzME'ga köra, bu yerda dastlabki qurilişlar Pyotr I buyruği bilan boşlangan; podşo dengiz böyida yozgi qarorgoh barpo etişni niyat qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1714-yilda Katta saroy, Katta grot va şarşaralar, Monplezir saroyi hamda Pastki boğning boşqa inşootlariga asos solingan. Favvoralarni suv bilan ta'minlaş uçun uzunligi 40 km ga yaqin maxsus suv quvuri qurilgan, uning yölida 18 ta suv havzasi joylaşgan. Favvoralar 1721-yil avgustida işga tuşgan va tutaş idişlar qonuni asosida, nasossiz işlagan. Petergof 1762-yildan şahar maqomiga ega.

1917-yilgaça Petergof imperatorlarning asosiy yozgi qarorgohlaridan biri bölgan. 1857-yilda Peterburg bilan temir yöl orqali boğlangan. Rusça Vikipediyaga köra, 1941-yil sentabridan 1944-yil yanvarigaça şahar nemis qöşinlari tomonidan işğol qilingan va deyarli butunlay vayron etilgan: 30 mingga yaqin san'at asari yöq qilingan yoki talangan, favvoralar va suv tizimi işdan çiqqan, dov-daraxtning uçdan bir qismidan köproği kesib taşlangan. ÖzME'ga köra, şahar uruşdan söng dastlabki loyihalar asosida qayta tiklangan, favvoralar va kaskadlar qayta işga tuşirilgan, saroy va pavilonlar ta'mirlangan.

Ansamblning markazi — Katta saroy. ÖzME'ga köra, u dengiz böyidagi tepalikda dastlab ikki qavatli qilib qurilgan, 1747–1752-yillarda me'mor V. V. Rastrelli uni barokko uslubida qayta qurib kengaytirgan. Saroyning janubida beş favvorali Yuqori boğ (15 ga), şimolida esa Pastki boğ (102,5 ga) joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, Pastki boğ Fransiya qirolining Versaldagi qarorgohi namunasida rejalaştirilgan, unda 150 dan ortiq favvora va törtta kaskad bor.

Saroy oldidagi Katta kaskad zarhal haykallar, barelyeflar va vazalar bilan bezatilgan. Uning suvi «Samson çömiçi» deb ataluvçi hovuzga quyiladi, hovuz örtasida esa «Şer oğzini yirtayotgan Samson» haykali turadi. ÖzME'ga köra, boğdagi xiyobonlar «Odamato» va «Momohavo» favvoralariga, Ermitaj paviloniga (me'mor I. F. Braunşteyn) va Monplezir saroyiga olib boradi. 18–19-asrlarda Angliya boği (me'mor J. Kvarengi), Aleksandriya boği (me'mor A. A. Menelas) kabi manzarali boğlar ham barpo etilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1990-yildan saroylar va boğlar «Petergof» davlat muzey-qöriqxonasi tarkibida bölib, şu yili YUNESKOning Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan «Sankt-Peterburgning tarixiy markazi va unga boğliq yodgorliklar majmuasi» tarkibiga kiritilgan.

ÖzME'ga köra, şaharda soatsozlik zavodi işlaydi. Rusça Vikipediyaga köra, bu korxona Pyotr I davrida, 1721-yilda taşkil etilgan toş yöniş ustaxonasidan kelib çiqqan va 1954-yildan qöl soatlari işlab çiqara boşlagan.